Ψυχολογικές συνέπειες της μοναστικής ζωής (α’)

Πρότυπο προς μίμηση..

Η διαδικασία του εγκλεισμού είναι μια περίπλοκη και τραυματική εμπειρία για τον (μελλοντικό) μοναχό. Συνεπάγεται:

α) τη βίαιη αποκοπή του ατόμου από το οικείο του οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον και την εξίσου βίαιη ένταξή του σε ένα άγνωστο – ή ένα αναπαριστώμενο αρνητικά περιβάλλον, με πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (π.χ. Η δομή της μοναστικής ζωής στηρίζεται στην απομόνωση και στο διαχωρισμό).

β) τη διατάραξη των οικογενειακών σχέσεων του μοναχού.

γ) την επαγγελματική και οικονομική κατάρρευση, που συνδέεται με την απώλεια της εργασίας.

δ) την πλήρη έλλειψη προοπτικής για κοινωνική ή επαγγελματική αποκατάσταση (ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια του μοναχισμού).

Ο εγκλεισμός σε μοναστήρι συνιστά μια δραματική και απότομη αλλαγή στη ζωή του ατόμου. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση τόσο υψηλής πίεσης (stress) που ουσιαστικά μπορούμε να μιλάμε για τη δημιουργία ΚΡΙΣΗΣ (από ψυχολογική σκοπιά). Η ομοιόσταση, βασική λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού για την αντιμετώπιση κρίσιμων και στρεσσογόνων γεγονότων ζωής, διαταράσσεται και ο οργανισμός αναζητά τρόπους για να ξανάρθει στην αρχική του ψυχολογική ισορροπία. Με βάση αυτή την ανάγκη επιβίωσης που προκύπτει, ο (νέος) μοναχός, με την είσοδό του στο μοναστήρι, καλείται να αντιμετωπίσει τις πρώτες άμεσες ανάγκες του, με στόχο πάντα την προσαρμογή του στο νέο περιβάλλον και την ανακούφισή του από το άγχος:

Σαν απάντηση στην υπερβολική πίεση που δέχεται ο μοναχός ως αποτέλεσμα του εγκλεισμού του, ο οργανισμός του κινητοποιεί συγκεκριμένους μηχανισμούς άμυνας- προσαρμογής. Από την αποτελεσματική λειτουργία αυτών των μηχανισμών εξαρτάται η ψυχολογική ισορροπία του μοναχού μέσα στο μοναστήρι. Όμως η διαδικασία του εγκλεισμού είναι ένα σύνθετο φαινόμενο και η ανάπτυξη των μηχανισμών άμυνας δεν είναι πάντα εύκολη.

Για παράδειγμα, ο ένας μηχανισμός που κινητοποιεί ο μοναχισμός (η ανάγκη στήριξης από τους σημαντικούς άλλους) οδηγεί στην ανάγκη ανάπτυξης ενός άλλου μηχανισμού για τη διαχείρισης ενός άλλου τομέα που πλήττεται (την αυτο-εκτίμηση του μοναχού, όντας σε καθεστώς εξάρτησης από τους άλλους). Θα δούμε πιο αναλυτικά τους μηχανισμούς άμυνας παρακάτω.

Σύμφωνα με τον Sykes (1958), ο εγκλεισμός ενός ατόμου στο μοναστήρι συνεπάγεται διάφορες στερήσεις όπως :

Στέρηση της ελευθερίας: Οι κινήσεις των ατόμων μέσα στο μοναστήρι είναι πολύ περιορισμένες. Οι επαφές με το ευρύτερο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον περιορίζονται σημαντικά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την απομόνωση του ατόμου, την απώλεια συναισθηματικών σχέσεων και τη μοναξιά.

Σεξουαλική στέρηση: Ο εγκλεισμός αποτελεί ένα συμβολικό «ευνουχισμό» του ατόμου, καθώς του στερεί οποιαδήποτε ευκαιρία για σεξουαλικές σχέσεις. Αν και η σωματική σεξουαλική στέρηση είναι σημαντική, ψυχολογικά, η έλλειψη σεξουαλικών σχέσεων είναι πολύ πιο σοβαρή. Μια ολοκληρωτική κοινωνία ανδρών δημιουργεί άγχος, αφού διαταράσσει την αίσθησης της «αρρενωπότητας», μπορεί να εγείρει μια λανθάνουσα ομοφυλοφιλία – με συνέπεια αισθήματα ενοχής – και παραμορφώνει σε σημαντικό βαθμό την εικόνα του άνδρα-εαυτού, αφού ο βασικός παράγοντας διαμόρφωσης αυτής της εικόνας – οι γυναίκες – απουσιάζουν.

Στέρηση της αυτονομίας: Στο μοναστήρι υπάρχουν κανόνες που ρυθμίζουν την καθημερινότητα του μοναχού, έχοντας ως αποτέλεσμα την έλλειψη αυτονομίας. Επειδή αυτοί οι κανόνες τίθενται πέρα από οποιαδήποτε επιθυμία ή συμμετοχή του μοναχού, πολλές φορές οι μοναχοί εκφράζουν μια έντονη εχθρότητα προς την εξάρτησή τους από τις αποφάσεις των γεροντότερων και την περιορισμένη δυνατότητα να έχουν προσωπικές επιλογές,( αγαθά και σεξουαλικές σχέσεις).

__________________________________________________
** Το παραπάνω κείμενο προέρχεται από μια μελέτη για τον εγκλεισμό ατόμων σε φυλακές αλλά θεωρώ πως τα συμπτώματα των φυλακισμένων δεν διαφέρουν πολύ από αυτά των αυτο-ευνουχισμένων μοναχών. Αναρωτιέμαι όμως πως μερικοί άνθρωποι που έχουν μια φυσιολογική οικογενειακή ζωή θεωρούν ως πρότυπα τους μοναχούς και την στερημένη ζωή (που προκαλεί σοβαρές ψυχολογικές διαταραχές) που κάνουν. (μπορείτε να βρείτε τη συγκεκριμένη μελέτη εδώ)

Advertisements

6 σκέψεις σχετικά με το “Ψυχολογικές συνέπειες της μοναστικής ζωής (α’)

  1. @Antonio, χαίρομαι που συμμετέχεις στη συζήτηση με τον ήπιο λόγο σου.
    Θα ήθελα να σταθώ στο σημείο όπου λες ότι «ο αληθινός μοναχός λειτουργεί αγιαστικά σ’ολόκληρο το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον».
    Θα διαφωνήσω με αυτή σου τη σκέψη γιατί δεν μπορεί η προσευχή ενός να βοηθά τους γύρω του(εδώ δεν βοηθά τον ίδιο)- σαν να λέμε εγώ θα σκοτώσω κάποιον και η προσευχή ενός μοναχού θα με στείλει στον παράδεισο (γιατί η προσευχή δεν νομίζω να έχει άλλο αίτημα πλην της εισόδου στον παράδεισο). Τώρα όσον αφορά για το περιβάλλον δεν πιστεύω πως χρειάζεται κάποιου είδους ευλογία – σίγουρα χρειάζεται την προστασία μας και την ευαισθητοποίησή μας αλλά ευλογία όχι.
    Εφόσον πάντως ο θεός σας κατοικεί παντού είναι περισσότερο φρόνιμο να μένεις εντός της κοινωνίας ώστε να βοηθάς αυτούς που έχουν ανάγκη παρά να απομονώνεσαι μέσα σε τέσσερις τοίχους προκαλώντας στον εαυτό σου ψυχολογικές διαταραχές.
    Και στην τελική ποιός είναι «καλός χριστιανός» (κατά την άποψη του δόγματός σας)- αυτός που βοηθά το πλησίον του ή αυτός που απλά προσεύχεται για τους άλλους; Αυτός που μέσα από την οικογένειά του και τα παιδιά του δίνει το καλό παράδειγμα στους άλλους ή ένας μοναχός;

  2. Διαβάζοντας τα σχόλια στο θέμα θέλησα να συμμετέχω στην έκθεση ιδεών σας.

    «αγαπήσεις Κύριο τον Θεό σου εξ όλης της καρδιάς σου και εξ όλης της ψυχής σου και εξ όλης της διανοίας σου και εξ όλης της ισχύος σου» και «αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σε εαυτόν» (Μάρκ. 12: 30-31. Ματθ. 22: 37-39)
    Πρώτη πνευματική προτεραιότητα είναι η υπεράσπισή της πίστης, ο αγώνας η συμπαράσταση προς όσους αγωνίζονται για αυτην, η μέχρι θανάτου και αίματος προθυμία.
    Αυτό σημαίνει ότι μέσα στην Εκκλησία είναι πράγματι ξένη η έννοια «διάσταση», «χωρισμός» και «απομόνωση». (Αυτο νομίζω κάθε άλλα παρά ψυχολογική διαταραχή είναι.)
    Ο μοναχικός βίος υπήρξε πάντα στην ανατολική αυθεντική πραγμάτωση με έκφραση της ζωής του Ευαγγελίου. Μέσα από την ιδιαίτερη κλήση τους οι μοναχοί, με την αδιάλειπτη επίκληση του θείου ελέους, με την ταπείνωση και την υπακοή τους, απέβλεπαν στην «κατά φύση» ακεραιότητα, στον άνθρωπο όπως τον παρέδωσε στην δημιουργία η θεία συγκατάβαση, δηλ. «εν ευχή, εν θεωρία, εν πάση δόξα και τιμή, έχοντας σώας τις αισθήσεις και όντα εν το κατά φύση».
    Η «κατά φύση» ακεραιότητα του ανθρώπου, αυτό το τέλος του χριστιανικού βίου, στο οποίο σταθερά και επίμονα αποβλέπει η μοναχική πολιτεία, λειτουργεί αγιαστικά σ’ ολόκληρο το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον. Αυτό σημαίνει ότι ο αληθινός μοναχός, ο απαθής, ο «απερισπάστως ευχόμενος», ο έχων «αδιάπτωτων» την μνήμη του Θεού, σαν φορέας μιας άλλου είδους, μιας κεχαριτωμένης ζωής, επιδρά ευεργετικά σε όλους τους ανθρώπους και σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο μοναχός γίνεται και οφείλει αδιάκοπα να είναι το ευεργετικό εκείνο σπέρμα της μεταμορφώσεως του κόσμου.

    Παρόλα αυτά θα ήθελα να πώ οτι επέλεξες ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα. Νομίζω οτι ο σοφρονισμός των ανθρώπων ,και οι ψυχολογικές επιπτώσεις του εγκλεισμού, σε σχέση με τον μοναχικό βίο απέχουν σε αρκετά σημεία. Δεν διαφωνώ οτι μπορεί να υπάρχουν «σημεία επαφής» μεταξύ των δύο, αλλά τα αίτια και οι ανάγκες που προκύπτουν διαφέρουν. Θα ήθελα να αναπτύξεις την σκέψη σου.

  3. @bromisteraki, δεν ξέρω αν είναι όλα όσα αναφέρεις πάντως το γεγονός πως είναι συναισθηματικά ανάπηρος και ψυχολογικά διαταραγμένος είναι σίγουρο. Ποιός φυσιολογικός άνθρωπος θα αυτο-ευνουχιζόταν;
    @ newton, σίγουρα δεν είναι βλάκες (όλοι) αλλά σίγουρα δεν είναι λογικά σκεπτόμενοι.
    Τί όνειρο ζωής είναι να κλειστείς σε ένα μέρος όπου θα βλέπεις μόνο άντρες που φοράνε μαύρα και θα λατρεύουν τους νεκρούς τους;

  4. Εγώ για να σου πω την αλήθεια Bromisteraki έχει τύχει να κάνω δουλειά σε μοναστήρι γυναικών στη θεσσαλονίκη, όπου βέβαια τα πράγματα είναι πολύ πιο χαλαρά, και σχεδόν τίποτα από όλα αυτά που αναφέρεις δεν είδα σ’ αυτές τις γυναίκες. Ούτε χαζές ούτε άσχημες ούτε κάτι άλλο. Σίγουρα θα υπήρχαν και τέτοιες αλλά δεν νομίζω να ήταν οι κύριοι λόγοι που τις ώθησαν εκεί. Πιστεύω ότι η πλύση εγκεφάλου από νεαρή ηλικία στην θρησκεία, σε άλλη περίπτωση κάποια γεγονότα θληβερά στη ζωή κάποιου και σε συνδιασμό με την έλληψη παιδείας είναι καποιοι λόγοι που μπορεί να κάνουν ένα άτομο να γίνει μοναχός. Αυτά που αναφέρεις παραπάνω διακρίνουν ένα πού μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων, όλοι μοναχοί πρέπει να ήμασταν:)

  5. Newton μήπως γιατί είναι τεμπέλης, άσχημος, wannabe gay, μονόχνωτος, βλάκας, αμόρφωτος και πολλά άλλα…?
    Δεν ξέρω και κανέναν για να έχω παράδειγμα…απλά λέω μήπως…?

  6. Καησπέρα φίλε stardust, πολύ ωραίο το πρώτο μέρος του κειμένου σου. Εγώ αυτό που θα ήθελα να προσθέσω στις συνέπειες του να γίνεις μοναχός είναι και ο καταναγκασμός της εργασίας, ο οποίος έχει άμεσες ψυχολογικές συνέπειες. Θα έλεγα ότι ο μοναχισμός μου κάνει κάτι από στρατό. Περιμένω στο δεύτερο μέρος να γράψεις και τους λόγους που ωθούν τα άτομα να μονάσουν, γιατί να το κάνει κάποιος αυτό;

Τα σχόλια είναι κλειστά.