Ψυχολογικές συνέπειες της μοναστικής ζωής (α’)

Πρότυπο προς μίμηση..

Η διαδικασία του εγκλεισμού είναι μια περίπλοκη και τραυματική εμπειρία για τον (μελλοντικό) μοναχό. Συνεπάγεται:

α) τη βίαιη αποκοπή του ατόμου από το οικείο του οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον και την εξίσου βίαιη ένταξή του σε ένα άγνωστο – ή ένα αναπαριστώμενο αρνητικά περιβάλλον, με πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (π.χ. Η δομή της μοναστικής ζωής στηρίζεται στην απομόνωση και στο διαχωρισμό).

β) τη διατάραξη των οικογενειακών σχέσεων του μοναχού.

γ) την επαγγελματική και οικονομική κατάρρευση, που συνδέεται με την απώλεια της εργασίας.

δ) την πλήρη έλλειψη προοπτικής για κοινωνική ή επαγγελματική αποκατάσταση (ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια του μοναχισμού).

Ο εγκλεισμός σε μοναστήρι συνιστά μια δραματική και απότομη αλλαγή στη ζωή του ατόμου. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση τόσο υψηλής πίεσης (stress) που ουσιαστικά μπορούμε να μιλάμε για τη δημιουργία ΚΡΙΣΗΣ (από ψυχολογική σκοπιά). Η ομοιόσταση, βασική λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού για την αντιμετώπιση κρίσιμων και στρεσσογόνων γεγονότων ζωής, διαταράσσεται και ο οργανισμός αναζητά τρόπους για να ξανάρθει στην αρχική του ψυχολογική ισορροπία. Με βάση αυτή την ανάγκη επιβίωσης που προκύπτει, ο (νέος) μοναχός, με την είσοδό του στο μοναστήρι, καλείται να αντιμετωπίσει τις πρώτες άμεσες ανάγκες του, με στόχο πάντα την προσαρμογή του στο νέο περιβάλλον και την ανακούφισή του από το άγχος:

Σαν απάντηση στην υπερβολική πίεση που δέχεται ο μοναχός ως αποτέλεσμα του εγκλεισμού του, ο οργανισμός του κινητοποιεί συγκεκριμένους μηχανισμούς άμυνας- προσαρμογής. Από την αποτελεσματική λειτουργία αυτών των μηχανισμών εξαρτάται η ψυχολογική ισορροπία του μοναχού μέσα στο μοναστήρι. Όμως η διαδικασία του εγκλεισμού είναι ένα σύνθετο φαινόμενο και η ανάπτυξη των μηχανισμών άμυνας δεν είναι πάντα εύκολη.

Για παράδειγμα, ο ένας μηχανισμός που κινητοποιεί ο μοναχισμός (η ανάγκη στήριξης από τους σημαντικούς άλλους) οδηγεί στην ανάγκη ανάπτυξης ενός άλλου μηχανισμού για τη διαχείρισης ενός άλλου τομέα που πλήττεται (την αυτο-εκτίμηση του μοναχού, όντας σε καθεστώς εξάρτησης από τους άλλους). Θα δούμε πιο αναλυτικά τους μηχανισμούς άμυνας παρακάτω.

Σύμφωνα με τον Sykes (1958), ο εγκλεισμός ενός ατόμου στο μοναστήρι συνεπάγεται διάφορες στερήσεις όπως :

Στέρηση της ελευθερίας: Οι κινήσεις των ατόμων μέσα στο μοναστήρι είναι πολύ περιορισμένες. Οι επαφές με το ευρύτερο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον περιορίζονται σημαντικά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την απομόνωση του ατόμου, την απώλεια συναισθηματικών σχέσεων και τη μοναξιά.

Σεξουαλική στέρηση: Ο εγκλεισμός αποτελεί ένα συμβολικό «ευνουχισμό» του ατόμου, καθώς του στερεί οποιαδήποτε ευκαιρία για σεξουαλικές σχέσεις. Αν και η σωματική σεξουαλική στέρηση είναι σημαντική, ψυχολογικά, η έλλειψη σεξουαλικών σχέσεων είναι πολύ πιο σοβαρή. Μια ολοκληρωτική κοινωνία ανδρών δημιουργεί άγχος, αφού διαταράσσει την αίσθησης της «αρρενωπότητας», μπορεί να εγείρει μια λανθάνουσα ομοφυλοφιλία – με συνέπεια αισθήματα ενοχής – και παραμορφώνει σε σημαντικό βαθμό την εικόνα του άνδρα-εαυτού, αφού ο βασικός παράγοντας διαμόρφωσης αυτής της εικόνας – οι γυναίκες – απουσιάζουν.

Στέρηση της αυτονομίας: Στο μοναστήρι υπάρχουν κανόνες που ρυθμίζουν την καθημερινότητα του μοναχού, έχοντας ως αποτέλεσμα την έλλειψη αυτονομίας. Επειδή αυτοί οι κανόνες τίθενται πέρα από οποιαδήποτε επιθυμία ή συμμετοχή του μοναχού, πολλές φορές οι μοναχοί εκφράζουν μια έντονη εχθρότητα προς την εξάρτησή τους από τις αποφάσεις των γεροντότερων και την περιορισμένη δυνατότητα να έχουν προσωπικές επιλογές,( αγαθά και σεξουαλικές σχέσεις).

__________________________________________________
** Το παραπάνω κείμενο προέρχεται από μια μελέτη για τον εγκλεισμό ατόμων σε φυλακές αλλά θεωρώ πως τα συμπτώματα των φυλακισμένων δεν διαφέρουν πολύ από αυτά των αυτο-ευνουχισμένων μοναχών. Αναρωτιέμαι όμως πως μερικοί άνθρωποι που έχουν μια φυσιολογική οικογενειακή ζωή θεωρούν ως πρότυπα τους μοναχούς και την στερημένη ζωή (που προκαλεί σοβαρές ψυχολογικές διαταραχές) που κάνουν. (μπορείτε να βρείτε τη συγκεκριμένη μελέτη εδώ)