Αφιέρωμα στον Federico García Lorca

«Δωρεάν η ζωή Φεδερίκο
Γκαρθία Λόρκα δωρεάν ο θάνατος,
αυτό το άλικο πανί δεν έχει πάντοτες αγαθή βεβαιότητα,
είν’ο θεός που αμιγής εκτείνεται στο μαύρο
πλήρως απών ή ανεικόνιστος,
όμως εσύ μυρόεσσα Ισπανία-της Ευρώπης θερμότητα
τί δόξα πρόσθεσες απ’τη λαλιά του την άσπιλη
σ’ανελέητο ήλιο σ’έναν ουρανό
που πυρακτώνει διαμπερής αθωότητα..
Ισπανία εσύ αυθεντία στο θάνατο!
Δωρεάν η όραση Φεδερίκο
Γκαρθία Λόρκα δωρεάν η τυφλότητα»

Ν.Καρούζος

Περίπαθος λάτρης της ζωής, της ομορφιάς και του έρωτα, αλλά το ίδιο περίπαθα διακριτικός και ιδανικός, συντριβάνι ασυγκράτητης δημιουργίας μ’ένα κοίτασμα που δεν θα στέρευε, αν δεν πέθαινε μες τη νιότη του. Είχαν μια πολύ καλή σχέση με τον Πάμπλο Νερούντα στον οποίο έχω αναφερθεί στο παρελθόν από αυτό το ιστολόγιο (και φυσικά θα αναφερθώ και στο μέλλον).

Μέσα στην ισπανική κοινωνία που στα χρόνια του Λόρκα δεν είχε χάσει διόλου την δριμύτητα του άγριου πουριτανισμού του καθολικισμού της, απαιτούσε πολύ γενναιότητα για να είναι κανείς ο εαυτός του.

Αυτό που με σπαραγμό και συντριβή προσπαθούσε στα νεανικά του χρόνια να συγκαλύψει (η ερωτική του προτίμησή δηλαδή στο ίδιο φύλο), άρχισε τα τελευταία του χρόνια, πάντα με ευπρέπεια και διακριτικότητα να το εκδηλώνει. Υπάρχει στη δημιουργία του μια ακαταμάχητη οδύνη για το ότι είναι αυτό που είναι. Απ’ τα παλιότερα ποιήματα ως τα Σονέτα του σκοτεινού έρωτα γράφει: «πονώ που είμαι σε τούτη την όχθη, κορμός δίχως κλαδιά«. Ολόκληρο το σονέτο «πληγές του έρωτα» καθώς και το «άι φωνή μυστική του σκοτεινού έρωτα» με κείνη την περισσότερο κι από σπαρακτική κατακλείδα του «σπλαχνίσου με..κι είμαι έρωτας, κι είμαι φύση!».

Δυστυχώς ακόμη και μέσα στον πνευματικό χώρο δεν είναι πολλοί που θα συμφωνούσαν με την Μαρσέλ Ωκλαίρ: «με το ποιητικό έργο του Λόρκα συμβαίνει ό,τι και με τα ποιήματα της Σαπφώς: δεν έχει σημασία αν ήταν άντρας ή γυναίκα που έδωσε την έμπνευση για τ’αριστουργήματα«.

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε στο Φουέντε Βακέρος, το 1898. Ο πατέρας του ήταν αγρότης κι η μητέρα του δασκάλα και πρώτη του δασκάλα στο πιάνο. Φοίτησε σε σχολείο Ιησουϊτών στη Γρανάδα και μετά από πιέσεις του πατέρα του, γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Γρανάδα, την οποία όμως εγκατέλειψε σύντομα, για ν’ ασχοληθεί με τη λογοτεχνία, την μουσική και την ζωγραφική.

Το 1919, εγκαθίσταται στη Φοιτητική Κατοικία του Πανεπιστημίου Μαδρίτης, που λειτουργούσε σαν ανοιχτό πανεπιστήμιο και πολιτιστικό κέντρο. Εκεί θα συναντήσει τον Σαλβαδόρ Νταλί, τον Λουίς Μπουνιουέλ, τον ποιητή Αλμπέρτι και τον Χιμένεθ. Την ίδια περίοδο συνθέτει τα πρώτα του ποιήματα που κυκλοφορούν το 1921, με τίτλο:»Βιβλίο Ποιημάτων». Λίγο νωρίτερα, το 1918, είχε δημοσιεύσει το έργο: «Εντυπώσεις & Τοπία» περιδιαβαίνοντας την Καστίλη.

Το 1922, συνεργάζεται με τον συνθέτη Μανουέλ ντε Φάγια στο Φεστιβάλ Λαϊκης Μουσικής, στη Γρανάδα. Στις παραδόσεις της λαϊκής και τσιγγάνικης μουσικής, πιστεύεται πως βρίσκει τη βάση των ποιητικών και πνευματικών του ενορμήσεων. Δημιούργημα του τότε είναι το «Ποίημα Του Κάντε Χόντο» λαϊκό τραγούδι της Ανδαλουσίας, που θα τραγουδηθεί απο τσιγγάνους με συνoδεία κιθάρας και λίγο αργότερα, το 1924, ξεκινά να γράφει το «Ρομανθέρο Χιτάνο» που το τελειώνει το 1927. Μια σύνθεση 18 ποιημάτων με σταθερή στιχουργική μορφή, έκφραση μιας απο τις αρχαϊκότερες μορφές ισπανικής ποίησης. Την ίδια περίοδο συνθέτει και την «Ωδή Στον Σαλβαντόρ Νταλί» ενώ παράλληλα γράφει το θεατρικό έργο: «Μαριάνα Πινέδα», που πρωτοπαίζεται στη Βαρκελώνη, την ίδια χρονιά, σε σκηνογραφία Νταλί και σημειώνει επιτυχία.

Το 1929-30, αναζητεί νέες πηγές έμπνευσης και ταξιδεύει στις ΗΠΑ και στη Κούβα όπου και γράφει το «Ένας ποιητής Στη Νέα Υόρκη». Επιστρέφει στην Ισπανία το 1931 και συνθέτει το «Ντιβάνι Της Ταμαρίτ», ενώ παράλληλα δουλεύει κι έργα για το κουκλοθέατρο. Εκεί δείχνει ξεκάθαρα πως επιλέγει ως κύρια ενασχόλησή του, τη συγγραφή θεατρικών και τα 3 τελευταία χρόνια της ζωής του συνθέτει τις κορυφαίες του δημιουργίες: «Το Σπίτι Της Μπερνάρντα ‘Αλμπα», «Ματωμένος Γάμος», «Γέρμα», τραγωδίες με θέμα τη κοινωνική καταπίεση κι έκδηλο τ’ ανθρώπινο στοιχείο και το ποίημα, «Θρήνος Για Τον Ιγκνάθιο Σάντσεθ Μεχίας».

Με την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας, συστήνει θεατρική ομάδα, τη «La Barroca» που με τη βοήθεια του Υπουργείου Παιδείας δίνει παραστάσεις κλασσικών έργων σε χώρους εργατών κι αγροτικές περιοχές. Το 1936 υποδέχεται τον Αλμπέρτι, καθώς επέστρεψε από τη Μόσχα. Συντάσσει μια διακήρυξη συγγραφέων κατά του φασισμού κι ετοιμάζεται να γράψει μια σειρά σκηνών με μορφή επιθεώρησης μα τον Ιούλιο, ξεσπά ο Εμφύλιος κι απλώνεται γοργά. Στις 19 Αυγούστου οι φασίστες Φρανκιστές, τον εκτελούνε κάπου στη Γρανάδα. Ο Τάφος του δε βρέθηκε ποτέ.  Ήταν μόλις 38 ετών.
‘Αλλα έργα του πολύ γνωστά υπήρξαν : «Τα Μάγια Της Πεταλούδας» (1925), «Τα Πρώτα Τραγούδια» (1926), «Τραγούδια» (1927), «Δόκτωρ Περλιμπλίν & Μπελίσα» (Οι Φασουλήδες Του Κατσιπόρρα) (1928).

sea-bed-couple2
Ένα έργο που έφτιαξα τελευταία -παρμένο από τον Royo

Τα Χέρια Μου Αν Μπορούσαν Να Μαδήσουν

Τ’ όνομά σου προφέρω
μες στις σκοτεινές νύχτες,
σαν έρχονται τ’ αστέρια
να πιούνε στο φεγγάρι
και τα κλαδιά κοιμούνται
των κούφιων φυλλωμάτων.
Νιώθω, μ’ έχει κοιλώσει
η μουσική και το πάθος.
Ρολόι τρελό, που ψάλλει
ώρες νεκρές, αρχαίες.

Τ’ όνομά σου προφέρω
τη σκοτεινή τούτη νύχτα
και μου ηχεί τ’ όνομά σου
μακρινό όσο ποτέ.
Μακρινότερο απ’ όλα
τ’ άστρα και θρηνώδες
κι από βροχή γαλήνια.

Θα σε θέλω, όπως τότε,
καμιά φορά; Ποιο λάθος
έχει η καρδιά μου κάνει;
Αν διαλύεται η καταχνιά,
άραγε, ποιο άλλο πάθος
με περιμένει; Θα ‘ναι
ήρεμο κι αγνό, τάχα;
Αχ, αν τα δάχτυλά μου
μπορούσαν να μαδήσουν
ετούτο το φεγγάρι!

Πληγές της αγάπης

Αυτό το φως, τούτη η φωτιά που κατατρώει,
τούτο το σταχτί τοπίο που με τυλίγει,
τούτος ο πόνος για μια και μόνη ιδέα,
τούτη η αγωνία τ’ουρανού,του κόσμου, της ώρας..

Τούτος ο θρήνος του αίματος που στολίζει
λύρα δίχως παλμό πια, φευγαλέο δαυλό
τούτο το βάρος της θάλασσας που με χτυπά
τούτος ο σκορπιός που μου φωλιάζει στο στήθος

Είναι στεφάνι του έρωτα,κλινάρι πληγωμένου
όπου δίχως ύπνο ονειρεύομαι την παρουσία σου
μέσα στο ρημαδιό του στήθους μου βουλιαγμένο

Και μόλο που ψάχνω την καμπύλη της φρόνησης
μου προσφέρει η καρδιά σου κοιλάδα απλωμένη
με φαρμάκι και πάθος γνώσης πικρής..

483568612_35f1c2a49e1
Νύχτα του άγρυπνου έρωτα

Νύχτα πάνω από τους δυο με πανσέληνο,
εγώ βάλθηκα να κλαίω κι εσύ γελούσες,
Η καταφρόνια σου ήταν ένας θεός, τα δικά μου παράνομα
στιγμές και περιστέρια αλυσοδεμένα..

Νύχτα κάτω από τους δυο.Κρύσταλλο οδύνης,
έκλαιγες εσύ από βάθη απόμακρα
Ο πόνος μου ήταν ένας σωρός από αγωνίες
πάνω στην αδύναμη καρδιά σου από άμμο..

Η αυγή μας έσμιξε πάνω στο κρεβάτι
τα στόματα βαλμένα πάνω στο παγωμένο συντριβάνι
του αίματος τ’αστείρευτου που χύνεται..

Κι ο ήλιος μπήκε απ’το κλειστό μπαλκόνι
και το κοράλλι της ζωής άπλωσε το κλαδί του
πάνω στην καρδιά μου τη σαβανωμένη..

Advertisements

5 σκέψεις σχετικά με το “Αφιέρωμα στον Federico García Lorca

  1. ..Γύρευε να βρει την αυγή
    μα πουθενά η αυγή δεν ήταν.
    Γυρεύει τη σωστή θωριά του
    και τ’ όνειρο του αλλάζει δρόμο.
    Γύρευε τ’ όμορφο κορμί του
    και βρήκε το χυμένο του αίμα..

  2. deseo:Sólo tu corazón caliente,
    Y nada más.

    Mi paraíso, un campo
    Sin ruiseñor
    Ni liras,
    Con un río discreto
    Y una fuentecilla.

    Sin la espuela del viento
    Sobre la fronda,
    Ni la estrella que quiere
    Ser hoja.

    Una enorme luz
    Que fuera
    Luciérnaga
    De otra,
    En un campo de
    Miradas rotas.

    Un reposo claro
    Y allí nuestros besos,
    Lunares sonoros
    Del eco,
    Se abrirían muy lejos.

    Y tu corazón caliente,
    Nada más.

  3. Το να πω ότι λατρεύω τον Λόρκα είναι ανυπόφορα κλισέ. Τα ποιήματά του ήταν ο λόγος που αποφάσισα να μάθω ισπανικά. Το αγαπημένο μου, αυτό που έχω ακόμη σαν διαβατήριο για τον κόσμο του, είναι το «τραγούδι της ξερής πορτοκαλιάς» από το «Ρομανθέρο Χιτάνο». Η Γέρμα είναι πάντα λουφασμένη σε μια γωνιά της καρδιάς μου, κι ας έχω κάνει πλέον παιδί.

    Αλλά από πού να πιάσει κανείς το έργο του και πού να τελειώσει.

    Μια σπαστική παρατήρηση, για να μη χαλάω το στυλ μου: ο πολύ αγαπητός μου δον Περλιμπλίν δεν είναι δόκτωρ, εξ όσων γνωρίζω. Δεν ξέρω μήπως τυχόν το don μπερδεύτηκε κάπου με το dr και προέκυψε η παρεξήγηση. Ο τίτλος στα ελληνικά είναι «Περλιμπλίν και Μπελίσα» (το έχω κάπου στη βιβλιοθήκη μου αλλά δεν το βρίσκω αυτή τη στιγμή) και στα ισπανικά “Los Amores de Don Perlimplín con Belisa en su Jardín».

    Οι «Φασουλήδες του Κατσιπόρρα» είναι άλλο έργο, επίσης κωμικό, με πλήρη ισπανικό τίτλο «Los títeres de Cachiporra. Tragicomedia de don Cristóbal y la señá Rosita».

    Φασουλήδες του κατσιπόρρα λέγονται στα ισπανικά οι κούκλες χεριού που χρησιμοποιούνται σε έναν τύπο κουλοθέατρου σκωπτικού και αντιεξουσιαστικού, με λαϊκές φιγούρες (κάτι σαν τον καραγκιόζη ας πούμε). Τυπικοί χαρακτήρες αυτού του θεάτρου είναι οι Punch y Judy, Guiñol, Kásperle και don Cristobita. Αυτός ο τελευταίος εμφανίζεται και στο εν λόγω έργο του Λόρκα.

    να είσαι καλά.

  4. Τα ποιήματα του Λόρκα είναι σαν μαχαιριές… Ειδικά στα ισπανικά, στις μεταφράσεις χάνουν… Cada lágrima tiene su orilla (κάθε δάκρυ έχει την όχθη του) όπως μου είχε πει κάποτε κι ένας Ισπανός φίλος του οποίου η καρδιά ήταν αδύναμη αν κι όχι από άμμο… Ήξερε τι έλεγε πάντως…

    Ουφ, ίσως να πάω να μείνω κάνα δυο χρόνια στην Ισπανία τελικά…

Τα σχόλια είναι κλειστά.