Ορίζοντας τα θεμέλια της ηθικής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Alain Badiou)

Βιογραφικά στοιχεία
Ο Αλαίν Μπαντιού γεννήθηκε το 1937 στο Μαρόκο. Ως φιλόσοφος ανέπτυξε ζωηρό ενδιαφέρον για τα μαθηματικά και την τυπική λογική. Ως συγγραφέας είναι δύσκολο να ταξινομηθεί. Ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 δημοσιεύοντας μυθιστορήματα, τα οποία ακριβέστερα θa περιγράφονταν ως «εκτεταμένα ποιητικά πεζά». Στη συνέχεια εγκαταλείπει τη λογοτεχνία της «μυθοπλασίας» για να αφοσιωθεί στη λογική και τη φιλοσοφία.
Την ίδια εποχή η πολιτική καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ζωής του και της κριτικής σκέψης του. Λαμβάνει ενεργό μέρος στα γεγονότα του Μάη του ’68, παθιασμένος από τη μαοϊκή Κίνα, και ασχολείται επίσης με τις διάφορες μορφές του εργατικού κινήματος.

Διατηρούσε φιλικές σχέσεις με τον Antoine Vitez, ο οποίος σκηνοθέτησε την Echarpe rouge . ΄Έχει γράψει πολλά δοκίμια για το θέατρο που δημοσίευσε στο Rhapsodie pour le theatre και στο Beckett , l’increvable desir .
Είναι επίσης διευθυντής προγράμματος στο Coll e ge International de Philosophie. Το πολύπλευρο φιλοσοφικό έργο του συμπυκνώνεται στο βιβλίο του L’Etre et l’evenement, που κυκλοφόρησε το 1988.

Tα τελευταία χρόνια έχει εντείνει τη θεατρική του δραστηριότητα. Aπό το 1994, που ανέβηκε στο Φεστιβάλ της Aβινιόν το έργο του Ahmed le subtil ou Scapin 84, συνεργάζεται με τον Christian Schiaretti και την Comedie de Reims.
Aκολούθησαν οι παραστάσεις Ahmed philosophe, Ahmed se fache και τέλος, Les Citrouilles, που βασίζεται στους Βατράχους του Αριστοφάνη.
Επιστρέφει το 1997 στο χώρο της μυθιστορηματικής πρόζας με το βιβλίο Calme bloc ici-bas, το οποίο έχει ως σημείο εκκίνησης τους Άθλιους του Ουγκώ.
Δίδαξε επί τριάντα χρόνια, ως λέκτορας και στη συνέχεια ως καθηγητής, στο Πανεπιστήμιο Paris-VIII (πειραματικό πανεπιστήμιο που ιδρύθηκε αμέσως μετά τον Mάη του ’68). Σήμερα είναι διευθυντής του Tμήματος Φιλοσοφίας της Ecole Normale Superieure.

____________________________________________________

Περί ηθικού προσανατολισμού

Όταν οι υποστηρικτές της σύγχρονης ηθικής ιδεολογίας διακηρύσσουν ότι η επιστροφή στον Άνθρωπο και στα δικαιώματά του μας απάλλαξε από τις «θανατηφόρες αφαιρέσεις» που γεννούσαν οι «ιδεολογίες» κοροϊδεύουν τον κόσμο. Θα είμασταν ευτυχείς αν βλέπαμε σήμερα ένα τόσο σταθερό ενδιαφέρον για τις συγκεκριμένες καταστάσεις, μια τόσο έντονη και τόσο υπομονετική προσοχή στραμμένη στο πραγματικό, τόσο πολύ χρόνο αφιερωμένο στη δραστήρια έρευνα κοντά στους πιο διαφορετικούς ανθρώπους και τους πιο απομακρυσμένους φαινομενικά, απο το συνηθισμένο περιβάλλον των διανοουμένων σαν αυτά που ζήσαμε ανάμεσα στο 1965 και το 1980.

Στην πραγματικότητα, αποδείχθηκε στην πράξη ότι η θεματική του «θανάτου του Ανθρώπου» είναι συμβατή με την εξέγερση, με τη ριζική δυσαρέσκεια απέναντι στην κατεστημένη τάξη και με την πλήρη στράτευση στο πραγματικό των καταστάσεων, ενώ το θέμα της ηθικής και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι σαφώς συμβατό με  τον αυτάρεσκο εγωισμό των ευκατάστατων δυτικών, την εξυπηρέτηση των ισχυρών και την διαφήμιση. Αυτά είναι τα γεγονότα.

Η διαλεύκανση των γεγονότων απαιτεί να περάσουμε από την εξέταση των θεμελίων του «ηθικού προσανατολισμού».

Τα θεμέλια της ηθικής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Η ρητή αναφορά αυτού του προσανατολισμού στο corpus της κλασικής φιλοσοφίας είναι ο Καντ. Η σημερινή συγκυρία συνίσταται σε μία ευρεία «επιστροφή στον Καντ», που οι λεπτομέρειες και η ποικιλομορφία της είναι στ’αλήθεια δαιδαλώδεις. Εδώ δεν θα λάβω υπόψην μου παρά τον «μέσο όρο» αυτών των θεωριών.

Εκείνο που ουσιαστικά συγκρατούν από τον Καντ (ή από μια εικόνα του Καντ, ή καλύτερα από τους θεωρητικούς του «φυσικού δικαίου») είναι ότι υπάρχουν επιτακτικές απαιτήσεις, τυπολογικά παραστάσιμες, και οι οποίες δεν χρειάζεται να υπαχθούν σε εμπειρικές θεωρήσεις ή σε εκτιμήσεις της κατάστασης- ότι αυτές οι επιτακτικότητες αφορούν τις περιπτώσεις προσβολής, εγκλήματος, Κακού-σε αυτά προσθέτουν ότι ένα δίκαιο εθνικό και διεθνές, οφείλει να τις επικυρώνει-ότι κατά συνέπεια οι κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να συμπεριλάβουν στη νομοθεσία τους αυτές τις επιταγές και να τους προσδώσουν όλη την πραγματικότητα που απαιτούν- ότι στην αντίθετη περίπτωση, νομιμοποιείται κανείς να τους υποχρεώσει να το κάνουν (δικαίωμα ανθρωπιστικής παρέμβασης ή παρεμβατικό δικαίωμα του δικαίου).

Η ηθική εδώ νοείται ταυτόχρονα ως α priori ικανότητα διάκρισης του Κακού (διότι σύμφωνα με τη σύγχρονη ρήση της ηθικής, το Κακό-ή το αρνητικό προηγούνται: υποτίθεται η συναίνεση για το τί είναι βάρβαρο) και ως έσχατη αρχή της κρίσης, ιδιαίτερα της πολιτικής κρίσης: είναι καλό ό,τι εμφανώς εναντιώνεται σ’ένα α priori ταυτοποιημένο Κακό. Το ίδιο το δίκαιο είναι πρωτίστως το δίκαιο «εναντίον» του κακού. Αν απαιτείται ένα «κράτος δικαίου» είναι επειδή αυτό μόνο επιτρέπει ένα χώρο ταυτοποίησης του Κακού (η «ελευθερία της γνώμης», στο πλαίσιο της ηθικής θεώρησης, είναι πρωτίστως ελευθερία να υποδείξει κανείς το Κακό) και παρέχει τα μέσα διαιτησίας, όταν το πράγμα δεν είναι σαφές (μηχανισμός δικαστικών προφυλάξεων).

Οι προϋποθέσεις αυτού του πυρήνα πεποιθήσεων είναι σαφείς:

1) Υποθέτει κανείς ένα γενικό ανθρώπινο υποκείμενο, τέτοιο που οποιοδήποτε κακό του συμβεί να είναι οικουμενικά ταυτοποιήσιμο (αν και αυτή η οικουμενικότητα συμβαίνει συχνά να αποκαλείται μ’ένα εντελώς παράδοξο όνομα, «κοινή γνώμη»), κι έτσι το εν λόγω υποκείμενο είναι ένα παθητικό, ή δέσμιο του πάθους, ή αυτοπαθές υποκείμενο: εκείνο που υποφέρει-και ταυτόχρονα, ένα υποκείμενο κρίσης, ή ενεργό ή προσδιοριστικό: εκείνο που, ταυτοποιώντας την οδύνη, ξέρει ότι πρέπει να την αναστείλει με όλα τα διαθέσιμα μέσα.

2) Η πολιτική υπάγεται στην ηθική, από τη μόνη οπτική γωνία που μετράει γι’αυτή την θεώρηση των πραγμάτων: την συμπονετική και αγανακτισμένη κρίση του θεατή των περιστάσεων.

3) Το Κακό είναι η αφετηρία για τον προσδιορισμό του Καλού και όχι το αντίθετο.

4) Τα «ανθρώπινα δικαιώματα» είναι τα δικαιώματα στο μη-Κακό: να μη δέχεται κανείς προσβολή και κακομεταχείριση ούτε στη ζωή του (αποτροπιασμός του φόνου και της εκτέλεσης), ούτε στο σώμα του (αποτροπιασμός των βασανιστηρίων, της κακοποίησης και του λιμού), ούτε στην πολιτιστική του ταυτότητα (αποτροπιασμός του εξευτελισμού των γυναικών, των μειονοτήτων κλπ).
Η δύναμη αυτής της θεωρίας έγκειται, ευθύς εξαρχής,στον προφανή χαρακτήρα της -γνωρίζουμε πράγματι εκ πείρας ότι ο πόνος φαίνεται. Ήδη οι θεωρητικοί του 18ου αιώνα είχαν αναγάγει τον οίκτο-ταύτιση με την οδύνη του έμβιου όντος-σε βασικό μοχλό της σχέσης με τον πλησίον.

Το ότι η διαφθορά, η αδιαφορία ή η ωμότητα των πολιτικών ιθυνόντων είναι οι μείζονες αιτίες της αναξιοπιστίας τους είναι κάτι που το είχαν ήδη διαπιστώσει οι έλληνες θεωρητικοί της τυρρανίας. Το ότι ευκολότερα διαμορφώνεται συναίνεση για το τί είναι κακό παρά για το τί είναι καλό είναι κάτι με το οποίο είναι εξοικειωμένες οι εκκλησίες: τους ήταν πάντα ευκολότερο να υποδυκνείουν τί δεν πρέπει να κάνει κανείς και μάλιστα να τους αρκεί η αποχή από αυτό , παρά να ξεκαθαρίζουν τί πρέπει να κάνει. Είναι βέβαιο επιπλέον ότι κάθε άξια λόγου πολιτική έχει για αφετηρία τις διαμορφωμένες παραστάσεις των ανθρώπων για τη ζωή τους και τα δικαιώματά τους.

Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε: ιδού ένα σύνολο από προφανή δεδομένα, ικανά να θωρακίσουν μια πλανητική συναίνεση και να βρουν τη δύναμη να την επιβάλουν. Εντούτοις, πρέπει να υποστηρίξουμε ότι δεν είναι καθόλου έτσι, ότι ετούτη η «ηθική» είναι ασυνεπής και ότι η απολύτως εμφανής πραγματικότητα συνίσταται στην αποχαλίνωση των εγωισμών, στην εξαφάνιση ή την ακραία αβεβαιότητα των πολιτικών χειραφέτησης, στον πολλαπλασιασμό των «ηθικών» βιαιοτήτων και στην οικουμενικότητα του άγριου ανταγωνισμού.
__________________________________________________________________________
πηγή: «L’ ethique. Essai sur la consience du Mal » (Η ηθική- Δοκίμιο για τη συνείδηση του Κακού)

Advertisements

2 σκέψεις σχετικά με το “Ορίζοντας τα θεμέλια της ηθικής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Alain Badiou)

  1. Περνώ βιαστικά, μόνο για να σου ευχηθώ κι εγώ καλέ μου από καρδιάς τα καλύτερα! Υγεία κι Αγάπη για σένα & όλους τους αγαπημένους σου, Χρόνια Καλά & Πολλά!
    Φιλιά

Τα σχόλια είναι κλειστά.