Ιεραρχία και κυριαρχία – Μέρος Α’

Η εμπορευματική μας κοινωνία περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κοινωνία στην ιστορία έχει καθηλώσει την ανθρώπινη κατάσταση μέσα στη σφαίρα της οικονομίας κι έχει γεννήσει συνακόλουθα μια φοβερή ιδεολογική δομή που βασίζεται πάνω στην ιδιοκτησία, την εργασία, την αγορά και την κοινωνική κατανομή των πόρων.

Ακόμα κι ο πιο βαθύτερος ψυχολογικός μας μηχανισμός της ενοχής, της θυσίας και της αυταπάρνησης- ένας μηχανισμός που είναι φανερό ότι δεν είναι μοναδικός μέσα στην ψυχή που πλάθεται απ’την αστική κοινωνία- δανείζεται το εννοιολογικό του πλαίσιο και την ορολογία του απ’την οικονομική θεωρία.

Η χρήση του όρου «υπερκαταστολή» απ’το Μαρκούζε, με τη φανερή της συγγένεια με τη Μαρξιανή κατηγορία της «υπεραξίας» αποτελεί απλώς ένα πιο εκλεπτισμένο αντίστοιχο λέξεων, όπως «επένδυση» ή «αγορά» όροι με τους οποίους εκφράζουμε την «κατανομή» των αισθημάτων μας και την ευαισθησία μας απέναντι σε αντίθετες ιδέες. Είμαστε ένας λαός που «επενδύει» τα αισθήματά του «αγοράζουμε» ή δεν «αγοράζουμε» ορισμένες απόψεις. Η συμβατική σχέση με την οποία η αστική ιδεολογία αποκτάει υπόσταση σαν η ίδια ακριβώς η ουσία της ανθρώπινης κοινωνίας, παγιδεύει τη σκέψη μας μέσα σε ένα δίκτυο ισοδυναμιών κι «αγοραπωλησιών» που φθάνει στην ιδεολογική του τελειότητα στη θεωρία της μίμησης των κομπιούτερ κι ακόμα και σε ουτοπικά οράματα όπως η αντίληψη του Προυντόν για μια μουτουελιστική κοινωνία.

Ζούμε κάτω από μια εννοιολογική τυραννία που προϋποθέτει πάντα ότι δεν έχει ακόμα εξηγηθεί κι αναγνωρίζει ότι δεν έχει ακόμα δημιουργηθεί. Η εξουσία της λογικής, απ’αυτή την άποψη, είναι μια μορφή εξουσίας κι ακόμα περισσότερο απ’αυτή η εξουσία των λέξεων. Οι λέξεις «ιεραρχία» και «κυριαρχία» ιδιαίτερα, που υπονοούν την έννοια της υποταγής, είναι κι οι ίδιες υποταγμένες λέξεις με την έννοια ότι η ίδια τους η πανταχού παρουσία αποτελεί ένα προϊόν της αστικής αντικειμενοποίησης.

Αν χρησιμοποιηθούν από κοινού, προεκτεινόμενες σ’ολόκληρο τον κόσμο της φύσης και της κοινωνίας, προσφέρουν τα μέσα για τη διάλυση της κοινωνίας και τη μετατροπή της σε φύση και για την επικύρωση του αταβιστικού «φυσιοκρατισμού» των σημερινών εθνολογικών θεωριών της παγκόσμιας κυριαρχίας. Αν πρόκειται να απελευθερωθούν αυτές οι λέξεις- κι ακόμα περισσότερο, για να απελευθερωθούμε απ’τις συνθήκες που συνηθίζουν να υπονοούν- πρέπει να αρχίσουμε να τους προσδίδουμε ένα αυστηρότερο κοινωνικό και θεσμικό περιεχόμενο απ’ότι έχουν σήμερα.

Η ιεραρχία και η κυριαρχία με την έννοια που επικρατούν στη σύγχρονη κοινωνία δεν υπάρχουν στον φυσικό κόσμο– παρόλο που μ’ένα ορισμένο βαθμό δικαιολόγησης, μπορεί κανείς να κάνει παραλληλισμούς που πιθανόν να πρόσφεραν την πρώτη ύλη για την ανθρώπινη επιθετικότητα. Αυτό ισοδυναμεί με το να πούμε ότι, αν σαν ανθρώπινα όντα έιμαστε επίσης και ζώα, είναι εξίσου αληθινό ότι τα ζώα δεν είναι ανθρώπινα όντα. Στο μέτρο που μια ζωϊκή κοινότητα αποκτάει μια δομή σύμφωνα με τις μορφές της υπεροχής στις σεξουαλικές σχέσεις και στην προσιτότητα της τροφής, η ιεραρχία και η κυριαρχία ποικίλουν σ’ένα διαφορετικό βαθμό, απ’την απλή επιθετικότητα του ατόμου (μια θετική αξία για την επιβίωση του ατόμου) ως την προστασία της κοινότητας (μια θετική αξία για την επιβίωση της ομάδας).

Πραγματικά καθώς η τελευταία γίνεται όλο και πιο σημαντική απ’την προηγούμενη, καθώς η φυλογενετική γίνεται πιο σημαντική απότι η οντογενετική, θα προωθούσα την άποψη ότι ο σιωπηρός «εγωισμός» που ανακαλύπτουμε στην ιεραρχία των ζώων, παραχωρεί την θέση του σε ιδιότητες που αποδίδουμε στην κηδεμονία. Υπάρχει μια θεμελιακή διαφορά ανάμεσα στην τάξη των πουλερικών, η οποία συνεπάγεται κάτι παραπάνω από την επιβίωση του ισχυρότερου και του πιο επιθετικού και στην ιεραρχία ανάμεσα σε μια ομάδα πιθήκων η οποία σχηματίζει τη δομή για μια συντονιζόμενη από κοινού προστατευόμενη οντότητα.

Το κοινωνικό status quo στην αμερικανική κοινωνία..

Στο βαθμό που η ιεραρχία υπάρχει πραγματικά μέσα στο ζωικό κόσμο, φαίνεται να εξελίσσεται από την επιβίωση του ατόμου στην επιβίωση της ομάδας απ’το ατομικό στο κοινωνικό και διαδίδεται σ’ έναν αυξανόμενο βαθμό ανάμεσα στους ανθρωποειδείς πιθήκους. Στην πραγματικότητα, η εξάρτηση ανάμεσα στα άτομα που υπάρχει σ’αυτό το γεννώμενο κοινωνικό επίπεδο, συνίσταται πρωταρχικά στην εξάρτηση των μικρών απ’τη μητέρα- που σχηματίζει τη βασική κοινωνική μονάδα ανάμεσα σ’ όλους τους ανθρωποειδείς πιθήκους-και κατά δεύτερο λόγο, στην εξάρτηση και των δύο για προστασία από τους ενήλικους αρσενικούς. Εκτός από την ικανοποίηση των σεξουαλικών αναγκών, η ροή της σύμπραξης συγκλίνει στο αρσενικό- οι σχέσεις δεν είναι αμοιβαίες ή συμμετρικές.

Με την ανθρώπινη κοινωνία, ιδιαίτερα στις πρώτες φάσεις της, αυτή η εικόνα αλλάζει θεμελιακά. Η εργασιακή διαδικασία ενώνει και τα δύο φύλα σε μια σχέση αλληλεξάρτησης- πραγματικά οροθετεί τις σφαίρες τους με θαυμαστό σφρίγος, σύμφωνα μ’ έναν αυστηρό σεξουαλικό καταμερισμό της εργασίας. Στην πραγματικότητα, στις περισσότερες πρωτόγονοες κοινότητες, η γυναίκα είναι εκείνη που προμηθεύει τη μεγαλύτερη ποσότητα τροφής στην πορεία των δραστηριοτήτων της συλλογής τροφής.

Η εργασία της είναι εκτατική, ενώ η εργασία του άντρα εντατική. Η σημασία αυτού του καταμερισμού- κι η αλληλεξάρτηση που συνεπάγεται- δύσκολα μπορεί να υποτιμηθεί. Λιγότερο ευκίνητη απ’ ότι ο αρσενικός, η γυναίκα καταλαμβάνει την οικιακή σφαίρα κι ο άντρας την κοινοτική. Ρυθμίζει τις υλικές συνθήκες της ζωής και την αναπαραγωγή στην οποία ο άντρας απλώς συμμετέχει- ο τελευταίος με τη σειρά του εφοδιάζει αυτή τη σφαίρα με το κυνήγι του, μια λειτουργία που αποτελεί συνέπεια της μεγαλύτερης ευκινησίας και δυναμής του και περιφρουρεί την κοινότητα σαν σύνολο. Στη σφαίρα του ανήκει το κυνήγι, η θρησκευτική τελετουργία κι ο πόλεμος- στην δική της η διατήρηση κι η αναπαραγωγή της ζωής.

Το βασικό χαρακτηριστικό της κοινωνικής ζωής σ’αυτό το επίπεδο είναι η υπεροχή της γυναικείας σφαίρας. Η πολιτική κοινωνία στηρίζεται άμεσα στην οικιακή κοινωνία. Μιλώντας αντικειμενικά, η κιονωνία σα σύνολο είναι μητροκεντρική κι όχι τυχαία, ο συμβολισμός της περιστρέφεται γύρω από δυνάμεις που συσχετίζονται με τη γυναίκα. Ο Λεβύ Στρως μας παραπλανά όταν υποστηρίζει ότι η πατριαρχία δεν έχει κανένα αντίστοιχό της στη μητριαρχία, γιατί η ίδια ακριβώς η ουσία αυτού του μητροκεντρικού κόσμου είναι ότι φθείρει την κυριαρχία σαν τέτοια. Μέσα σε έναν χώρο που δεν έχει διαμορφωθεί η κυριαρχία, και που πολύ περισσότερο δεν έχει καθοριστεί, οι πολώσεις στις οποίες η στρουκτουραλιστική ανθρωπολογία δίνει μια τέτοια έμφαση είναι απλώς ασήμαντες. Αν πρέπει να αναζητήσουμε πολώσεις, δεν υπάρχουν ανάμεσα στην πατριαρχία και τη μητριαρχία- σε μια μορφή κυριαρχίας και σε μια άλλη- αλλά ανάμεσα στην κυριαρχία και την αναρχία, ανάμεσα στην παρουσία και στην απουσία της κυριαρχίας.

η ιεράρχηση των ανθρώπινων αναγκών κατά τον maslow

Συνακόλουθα, πρέπει να προσπαθήσουμε να οραματιστούμε μια κοινωνία στην οποία δεν έχει ακόμα εδραιωθεί η εξουσία ανθρώπου πάνω σε άνθρωπο, στην οποία μια μορφοποιημένη αντίληψη ενός τρόπου κοινωνικότητας έχει εξαφανίσει τον αντίκτυπο της ζωϊκής κυριαρχίας και ιεραρχίας. Εδώ η σχέση μητέρας-παιδιού, όπως εκφράζεται στο δεσμό της αιματοσυγγένειας, δημιουργεί την ανατομία ακόμα και της πολιτικής κοινωνίας. Είναι ασυνήθιστο, κατά τη γνώμη μου, το πόσο εύκολα παραγνωρίζουμε το ίδιο ακριβώς το γεγονός της μητρογραμμικής αιματοσυγγένειας. Το ότι οι άντρες ανακαλύπτουν τους ίδιους τους γενεαλογικούς δεσμούς, ο ένας με τον άλλο, στην προέλευσή τους από μια κοινή μήτρα- το ότι η πιο αρχέγονη κοινωνική τους έννοια είναι το αίμα και μάλιστα το αίμα της προγονικής μητέρας μάλλον, παρά του φρεσκοσκοτωμένου θηράματος- αυτός ο πρόδρομος της συνειδητής κοινωνικοποίησης είναι πιο αρχέτυπος απ’ ότι οποιεσδήποτε δομικές διαστροφές που επιβλήθηκαν σταδιακά επάνω του.

Γιατί η ίδια ακριβώς η ουσία αυτής της συνένωσης αποκαλύπτει τη σχέση της μητρικής ανατροφής, τις στοργικές φροντίδες που αποκαλύπτουν την πιο κεντρική ουσία της αυθεντικής κοινωνικοποίησης–  μια ανιδιοτελή αγάπη που διαμόρφωσε κι αναζωογόνησε την κοινωνία, πολύ πριν η ανθρωπότητα αρχίσει να μπλέκεται μέσα στις ισοτιμίες των δικαιωμάτων και των καθηκόντων.

________________________________________________________________________________________
πηγή: Ιεραρχία και κυριαρχία, Μπούκτσιν Μαρραίη

Advertisements

3 σκέψεις σχετικά με το “Ιεραρχία και κυριαρχία – Μέρος Α’

  1. @skouliki

    Το περίεργο όμως είναι πως υπάρχουν πολλοί που θέλουν να υποταχθούν, πολύς κόσμος χρειάζεται έναν «ηγέτη» να τον «καθοδηγεί»…

    @Λίνα,

    μπορεί να αναγνωρίζουμε την κυριαρχία του Εγώ μας αλλά είναι λίγο παραπλανητικό κι αυτό γιατί στην ουσία όλοι είμαστε υποταγμένοι κάπου (καταναλωτισμός, ψεύτικες ανάγκες, πάθη, whatever) απλά δεν το καταλαβαίνουμε και ταίζουμε τον εγωϊσμό μας με ψευδαισθήσεις…

  2. Για να υπάρξει κυριαρχία, πρέπει να υπάρχει κάποιος που θα κυριεύσει και κάποιος που θα υποταχθεί στη δύναμη του άλλου

Τα σχόλια είναι κλειστά.