Αμίαντος: Το ανθρώπινο κόστος της απληστίας των εταιρειών

«Ο αμίαντος είναι πρόβλημα του παρόντος και του μέλλοντος, όχι μόνο του παρελθόντος.» Bairbre de Brun, του κόμματος Sinn Fein Ιρλανδία

Ο αμίαντος δεν επηρεάζει μόνο την υγεία και την ασφάλεια όσων εκτίθενται άμεσα σε αυτόν στον χώρο εργασίας, αλλά προκαλεί επίσης ευρεία ατμοσφαιρική και περιβαλλοντική ρύπανση, η οποία επηρεάζει μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.

Η πραγματικότητα της εξάπλωσης των ασθενειών που σχετίζονται με τον αμίαντο αντικατοπτρίζεται στις εκατοντάδες χιλιάδες τεθλιμμένων οικογενειών και κοινοτήτων σε ολόκληρη την ΕΕ. Κάθε θάνατος που οφείλεται σε ασθένεια που σχετίζεται με τον αμίαντο είναι άλλος ένας θάνατος που θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί.Ενώ η σχέση μεταξύ της αμιαντίασης και του κινδύνου καρκίνου του πνεύομα ανακαλύφθηκε ήδη το .. 1935, ενώ όλα τα είδη αμιάντου ταξινομήθηκαν ως καρκινογόνα από το Διεθνές Κέντρο Ερευνών κατά του καρκίνου ήδη από το 1977 και ενώ η ευρωπαϊκή οδηγία που προέβλεπε την απαγόρευση του αμιάντου εκδόθηκε το 1999, η οριστική απαγόρευση του αμιάντου σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση τέθηκε σε ισχύ μόλις την 1η Ιανουαρίου του 2005!


Όμως η μαζική χρησιμοποίηση αμιάντου κατά το παρελθόν θα συνεχίσει να προξενεί θανάτους κατά τα προσεχή έτη- ο αριθμός των θανάτων εξ αιτίας του αμιάντου αυξάνεται μάλιστα στην ευρώπη και υπάρχει κίνδυνος αυτό να συνεχιστεί ακόμη για δέκα έως δεκαπέντε έτη! Επίσης η παρακολούθηση της αποτελεσματικής εφαρμογής της νομοθεσίας, η προστασία των εργαζομένων που έχουν αναλάβει την αφαίρεση του αμιάντου, η αρωγή των πολυάριθμων ατόμων που έχει αποδειχθεί (ή θα αποδειχθεί) ότι αποτελούν θύματα του αμιάντου, καθώς και η πρόληψη κινδύνων ιδίως επαγγελματικών, εξακολουθούν να αποτελούν τομείς παρέμβασης κατά τα προσεχή έτη. Και τούτο χωρίς να ξεχνάμε την ευθύνη μας ως ευρωπαίων όσον αφορά τη λυπηρή πρακτική της εξαγωγής του κινδύνου προς τρίτες χώρες, ιδίως του νοτίου ημισφαιρίου.»

Francis Wurtz, Πρόεδρος της Συνομοσπονδιακής ομάδας της ευρωπαϊκής ενωτικής αριστεράς/ αριστεράς των πρασίνων των βορείων χωρών

Καρκίνος των πνευμόνων από αμιάντωση
Καρκίνος των πνευμόνων από αμιάντωση

Ο αμίαντος μπορεί να εντοπισθεί, μεταξύ άλλων, ως μονωτικό υλικό βιομηχανικών εγκαταστάσεων, στο αμιαντοτσιμέντο, στο γύψο και στις ρητίνες σε διάφορες οικοδομικές κατασκευές. Ο εντοπισμός μπορεί να γίνει αρχικά με οπτικό έλεγχο (ελενίτ), με τη βοήθεια σχεδίων και κατόψεων των εγκαταστάσεων και αναφορών για τα υλικά κατασκευής τους και στη συνέχεια με δειγματοληψία των ύποπτων υλικών και την εξέτασή τους σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο.

Tο 1990 το Διεθνές Kέντρο για την Eρευνα του Kαρκίνου του Παγκόσμιου Oργανισμού Yγείας αποφάνθηκε πως η καρκινογονικότητα του αμιάντου δεν εξαρτάται από το εάν εισπνέεται ή καταπίνεται.

Προσωρινές λύσεις αποτελούν η επικάλυψη ή στεγανοποίηση των υλικών αμίαντου με ειδική διεισδυτική ουσία που τα σκληραίνει ή ο εγκλεισμός του υλικού σε άλλο σε άλλο υλικό που θα το απομονώσει από τον περιβάλλοντα χώρο. Όταν όμως υπάρχει κίνδυνος απελευθέρωσης ινών αμιάντου, λόγω ευθρυπτότητας του υλικού ή χαλαρής σύνδεσης με το συνδετικό υλικό, το υλικό με αμίαντο να αποξηλωθεί. Ο αμίαντος παραμένει η κύρια καρκινογόνος τοξίνη από την οποία επηρεάζονται οι ευρωπαίοι εργαζόμενοι. Εκτός χώρου εργασίας, ο αμίαντος αποτελεί τη δεύτερη, μετά τον καπνό, περιβαλλοντική αιτία πρόκλησης καρκίνου. Τα αμιαντούχα προϊόντα στα ευρωπαϊκά σπίτια και εμπορικά κτίρια, καθώς και τα απόβλητα αμιάντου στο περιβάλλον μας, εξακολουθούν να προξενούν έναν άνευ προηγουμένου αριθμό ασθενειών και θανάτων στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο αμίαντος δεν αποτελεί μόνο ευρωπαϊκό αλλά παγκόσμιο πρόβλημα. Οι πολυεθνικές εξάγουν το κακό σε χώρες όπου η κοινωνική προστασία και η προστασία της υγείας δεν είναι τόσο ανεπτυγμένες όσο στην Ευρώπη.
«Με εξαίρεση την πυρίτιδα, ο αμίαντος αποτελεί την πλέον σκανδαλώδη ουσία με την οποία αναγκάστηκαν να εργαστούν οι άνθρωποι, οι σκοτεινές δυνάμεις που κερδοσκοπούν από τον αμίαντο χρησιμοποιούν ανενδοίαστα τον εκβιασμό, την εξαπάτηση και άλλες αδίστακτες μεθόδους προκειμένου να προασπίσουν τα συμφέροντά τους, θυσιάζοντας συνειδητά την υγεία των εργαζομένων στον βωμό των εταιρικών κερδών» Remi Poppe, πρώην ευρωβουλευτής σοσιαλιστικό κόμμα, Κάτω Χώρες

Τα είδη αμιάντου και η κατασκευή του αμιαντοτσιμέντου

Η χρήση του αμιάντου ήταν γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων κυρίως στους αρχαίους Έλληνες που τον χρησιμοποιούσαν ως φυτίλι στα λυχνάρια. Και τα δύο ονόματα asbestos και amiante, όπως είναι γνωστός παγκοσμίως είναι ελληνικής προέλευσης.
Asbestos από τη λέξη άσβεστος, επειδή δεν καιγόταν κατά τη χρήση του στα λυχνάρια, και αμίαντος από το ότι δεν «υφίστατο μίανσιν»

Τα είδη αμιάντου είναι έξι:

Χρυσότιλος (λευκός αμίαντος)

Ακτινόλιθος

Τρεμολίτης

Ανθροφυλίτης

Αμοσίτης (καφέ αμίαντος) και

Κροκιδόλιθος (μπλε αμίαντος), τα οποία χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τις σερπεντίνες και τους αμφίβολους.

Τα πιό διαδεδομένα στη χρήση είδη αμιάντου είναι τρία:

ο Χρυσότιλος (λευκός αμίαντος),

ο Αμοσίτης (καφέ αμίαντος)

ο Κροκιδόλιθος (μπλε αμίαντος).

Τα μεγαλύτερα κοιτάσματα Χρυσότιλου βρίσκονται στη Ρωσία και τον Καναδά. Ο χρυσότιλος αποτελεί το 95% του παραγόμενου αμιάντου. Τα υπόλοιπα 5% είναι αμοσίτης και κροκιδόλιθος. Η Ελλάδα κατείχε την 7η θέση παραγωγής αμιάντου, με σημαντικότερα τα ορυχεία στο νομό Κοζάνης. Πηγές αναφέρουν ότι το υλικό ήταν γνωστό από την αρχαιότητα π.χ. οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν ακατέργαστο ύφασμα από ίνες αμιάντου για να προστατέψουν τα βαλσαμωμένα σώματα των Φαραώ. Η ευρεία χρήση του αμιάντου ξεκίνησε το 1880 όταν ανακαλύφθηκαν στον Καναδά μεγάλα κοιτάσματα υψηλής ποιότητας. Από τότε μέχρι πριν την απαγόρευσή του, ο αμίαντος κυριάρχησε στην βιομηχανία και έγινε ένα από τα πρώτα σε χρήση βιομηχανικά ορυκτά.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο Ludwig Hatschek εφύρε μια μέθοδο συνδυασμού ινών αμιάντου με τσιμέντο για την παραγωγή αμιαντοτσιμέντου (ΑΤ), ενός υλικού με εξαιρετικές τεχνικές ιδιότητες που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για ευρύ φάσμα εφαρμογών. Καθώς ο αμίαντος θα «διαρκούσε για πάντα», ο εφευρέτης του έδωσε στη διαδικασία το όνομα «Eternit», από το eternal (αιώνιο) και πρέβη στην πώληση των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης του διπλώματος ευρεσιτεχνίας σε εταιρείες σε όλο τον κόσμο, πολλές εκ των οποίων ονομάστηκαν «Eternit» (στην Θεσσαλονίκη το αντίστοιχο εργοστάσιο ονομάζεται Elenit).

Ποσοστά θανατού καπνιστών που εκτίθενται σε αμίαντο
Ποσοστά θανατού καπνιστών που εκτίθενται σε αμίαντο

Η βιομηχανία παραγωγής του επεκτάθηκε ραγδαία και γνώρισε τεράστια επιτυχία. Η παγκόσμια παραγωγή έφθασε στο αποκορύφωμά της το 1975, έτος μετά το οποίο οι πωλήσεις στον αναπτυγμένο κόσμο άρχισαν να σημειώνουν πτώση. Φόβοι για τους κινδύνους που ενέχει ο αμίαντος για την υγεία εκφράζονταν επανειλημμένως όσο περνούσαν τα χρόνια, καθώς υπήρχαν ενδείξεις ότι οι λεπτές ίνες αμιάντου μπορούσαν να εισέλθουν εύκολα δια της εισπνοής στον οργανισμό και προκαλούσαν διάφορες αναπνευστικές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένης μιας οξείας ίνωσης των πνευμόνων, η οποία ονομάζεται αμιάντωση. Έρευνες επιβεβαίωσαν ότι η έκθεση στην ουσία μπορεί να προκαλέσει εξαιρετικά επικίνδυνο είδος καρκίνου στα όργανα της θωρακικής και της κοιλιακής κοιλότητας. Εκτιμάται ότι 100.000 άνθρωποι πεθαίνουν ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ ΛΟΓΩ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΜΙΑΝΤΟ, ΟΠΩΣ ΤΟ ΜΕΣΟΘΗΛΙΩΜΑ, Η ΑΜΙΑΝΤΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΙ.

Καθώς στις αναπτυγμένες χώρες επιβλήθηκαν περιορισμοί στην κατανάλωση αμιάντου, καλλιεργήθηκαν νέες αγορές στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Τα τελευταία χρόνια, οι πωλήσεις προϊόντων αμιαντοτσιμέντου στην ινδία, το Πακινστάν, την Ινδονησία και την Ταϊλάνδη αυξήθηκαν σημαντικά. Παρόλο που είναι γνωστό ότι η έκθεση στον αμίαντο μπορεί να προκαλέσει ασθένειες που οδηγούν σε αναπηρίες και στον θάνατο, οι παραγωγοί του υλικού αυτού εξακολουθούν να ισχυρίζονται ότι η χρήση αμιάντου είναι ασφαλής και αρνούνται την ύπαρξη ασφαλέστερων εναλλακτικών λύσεων.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Το 1990, ο έλληνας καθηγητής Ε.Βελονάκης υπολόγισε ότι ο συνολικός αριθμός των ελλήνων εργαζομένων που είχαν εκτεθεί σε αμίαντο ανερχόταν σε 150.000. Το 1993, μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τον καθηγητή Μ.Κογεβίνα υπολόγισε ότι 10.000 εργαζόμενοι βίωναν επικίνδυνες εκθέσεις στον αμίαντο ετησίως. Έως το 1995, η Ελλάδα συγκαταλεγόταν στους επτά μεγαλύτερους προμηθευτές αμιάντου στον κόσμο, παράγοντας 100.000 τόννους χρυσότιλου ετησίως, ενώ εώς 300.000 τόνοι ελληνικού και εισαγόμενου αμιάντου ετησίως τύγχαναν επεξεργασίας στα εργοστάσια αμιαντοτσιμέντου:

– Στη Νέα Λάμψακο στην Εύβοια, όπου τα 250 μέλη του εργατικού δυναμικού αντιμετώπιζαν κίνδυνο επαγγελματικής έκθεσης σε αμίαντο από το 1961 έως το 1990.
– Στη Θεσσαλονίκη, όπου τα 416 μέλη του προσωπικού αντιμετώπιζαν κίνδυνο επαγγελματικής έκθεσης σε αμίαντο από το 1968 έως το 2003.
– Στην Πάτρα, όπου 150 εργαζόμενοι αντιμετώπιζαν κίνδυνο έκθεσης σε αμίαντο από το 1969 έως το 2000.

Στην Ελλάδα παρασκευάζονταν επίσης φρένα και πυρίμαχα υλικά που περιείχαν αμίαντο. Το 1993, η χρήση κυανού αμίαντου (κροκιδόλιθου) απαγορεύθηκε δια νόμου (άρθρο 1154/93) και στις 31 Δεκεμβρίου 2004 η Ελλάδα αποτέλεσε το τελευταίο από τα 15 κράτη-μέλη της ΕΕ που απαγόρευσε τη χρήση όλων των μορφών αμιάντου σύμφωνα με την οδηγία της Ε.Ε.

Καρκίνος λόγω αμιάντου
Καρκίνος λόγω αμιάντου

Η συχνότητα εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με τον αμίαντο υποτιμάται από τις ελληνικές κρατικές υπηρεσίες. Οι αριθμοί των κρουσμάτων αμιάντωσης που αναφέρθηκαν από το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων ήταν: τρία το 1994, πέντε το 1995, τρία το 1996, τέσσερα το 1999, τρία το 2000 και ένα το 2001. Ο δρ.Πατενταλάκης, ειδικός σε αναπνευστικές ασθένειες, ο οποίος εργάζεται σε ένα νοσοκομείο που εξειδικεύεται στις πνευμονικές παθήσεις ανέφερε τη διάγνωση 456 κρουσμάτων αμιάντωσης και 22 κρουσμάτων μεσοθηλιώματος κατά την περίοδο 1994-2002. Στις ομάδες με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με τον αμίαντο περιλαμβάνονται:

– οι κάτοικοι της περιοχής του Μετσόβου όπου παρουσιάζονται υψηλά ποσοστά μεσοθηλιώματος λόγω των περιβαλλοντικών εκθέσεων

– τα πληρώματα των εμπορικών και των πολεμικών πλοίων και ιδιαίτερα οι μηχανικοί, οι οποίοι κατά παράδοση εκτίθενται κατ’επανάληψη και σε μεγάλο βαθμό στον αμίαντο κατά την άσκηση των καθηκόντων τους στα πλοία.

Παρόλο που το μεσοθηλίωμα του περιτοναίου αναγνωρίζεται ως επαγγελματική ασθένεια στην Ελλάδα, δεν ισχύει το ίδιο και για το μεσοθηλίωμα του υπεζωκότα. Η κυβέρνηση αν και έχει επίγνωση της αντίφασης, παραμένει άπραγη. Το 2001, ένας 52χρονος ελασματουργός διαγνώστηκε με μεσοθηλίωμα του υπεζωκότα και χάρη στις εντατικές προσπάθειες των γιατρών του, η ασθένειά του αναγνωρίστηκε ως επαγγελματική.

Από αυτοψίες που πραγματοποίησε ο Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων (ΟΣΚ) σε 23 νομούς της χώρας αποκαλύφθηκαν 230 σχολεία που περιέχουν αμίαντο ως δομικό υλικό. Από αυτά τα 27 κτίρια θα κατεδαφιστούν ή κατεδαφίστηκαν ήδη και αφορούν κυρίως σε νηπιαγωγεία και μονοθέσια που βρίσκονται, μεταξύ άλλων και στο νομό Kαρδίτσας. Σε αυτά οι στέγες και οι καμινάδες των σχολείων περιέχουν αμίαντο σε ποσοστό έως και 15% και το δάπεδο έως και 8%. Επίσης, σε άλλα 203 σχολικά κτίρια, εντοπίσθηκε αμίαντος στους τοίχους, τις οροφές και τις στέγες και θα γίνουν οι απαραίτητες επισκευαστικές εργασίες, όπως βάψιμο των επικίνδυνων τμημάτων. Τα περισσότερα από τα σχολεία αυτά είναι παλαιά, προκατασκευασμένα κτίρια που, κατά βάση, χρονολογούνται από τις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70, όταν η χρήση του αμιάντου ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη. Ο προϋπολογισμός του ΟΣΚ για την απομάκρυνση αμιάντου από τα σχολεία υπολογίζεται στα 30 εκατ. ευρώ.

Από τη διεξαγωγή του Πανελληνιου σεμιναρίου για τον αμίαντο στην Αθήνα το 2002 και έπειτα βρίσκεται σε εξέλιξη ένας διάλογος με την ελληνική κυβέρνηση για ζητήματα που αφορούν τον αμίαντο. Σε διάσκεψη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα την 21η Σεπτεμβρίου 2005, ο Υπουργός Εργασίας επιβεβαίωνε την απόφαση να συσταθεί Εθνική Επιτροπή του Υπουργείου Εργασίας και κοινωνικών ασφαλίσεων για τη διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με τον αμίαντο. Σε συνεργασία με το τμήμα επαγγελματικής και περιβαλλοντικής ιατρικής του Imperial college του Λονδίνου, μελετώνται μέτρα για την κατάρτιση ενός μητρώου των κρουσμάτων μεσοθηλιώματος στην Ελλάδα και αργότερα ενός μητρώου των κρουσμάτων όλων των ασθενειών που σχετίζονται με τον αμίαντο. Καταρτίζονται σχέδια για τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των εργαζομένων στον οικοδομικό τομέα και το Υπουργείο Παιδείας αναπτύσσει ένα πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του αμιάντου στα σχολεία, το οποίο θα περιλαμβάνει και μέτρα για προστασία των εργαζομένων κατά την αφαίρεση του αμιάντου από τα μολυσμένα σχολικά κτίρια, εκτός από τα μέτρα για την προστασία των χρηστών των κτιρίων.

Το χειροκρότημα των θυμάτων από καρκίνο λόγω αμιάντου
Το χειροκρότημα των θυμάτων από καρκίνο λόγω αμιάντου

______________________________________________________________________________________________________

πηγή: Αμίαντος: Το ανθρώπινο κόστος της απληστίας των εταιρειών, φυλλάδιο της Ε.Ε.(GUE/NGL :Ευρωπαϊκή ενωτική αριστερά/ βόρεια πράσινη αριστερά / ευρωπαϊκή κοινοβουλευτική ομάδα)

Χρήσιμοι σύνδεσμοι

International Ban Asbestos Secretariat (www.ibas.btinternet.co.uk)

Merseyside Asbestos Victims Support group-UK (www.asbestosdiseases.org.uk)

The International Federation of Building and Wood Workers (IFBWW) (WWW.IFBWW.ORG)

Hazards (www.hazards.org)

European Trade Union Confederation (www.etuc.org)

Περισσότερες πληροφορίες για τον αμίαντο και τις ασθένειες που προκαλεί:

http://emesotheliomainformation.com/blog/page/2/

http://www.lungcancerallall.com/asbestos-lung-cancer-risks

http://lamianews.blogspot.com/2008/06/4-800.html

http://www.s-ol-ar.gr/images/par_ktirion/amiantos_karditsa3.pdf (το πρόβλημα του αμιάντου στα σχολικά κτίρια από μια ημερίδα που έγινε στην Καρδίτσα το 2006)

http://politics.wwf.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=1787&Itemid=387

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11424&subid=2&pubid=78572

http://www.ecocrete.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=4232&Itemid=0

Advertisements