Ο «Λευκός» Πύργος της Θεσσαλονίκης και η ιστορία του

O Λευκός Πύργος αποτελεί αναμφίβολα το σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Eπιβλητικός παρατηρητής της Nύμφης του Θερμαϊκού, ακρογωνιαίος λίθος στον πολεοδομικό ιστό της πόλης, ένας «τοποτηρητής» της ιστορίας των τελευταίων αιώνων.

Στο εσωτερικό του και γύρω απ’ αυτόν, σε στεριά και θάλασσα, εκτυλίχθηκαν συγκλονιστικά γεγονότα κι αν ο Πύργος είχε φωνή θα χρειαζόταν άλλους τόσους αιώνες που στέκει αγέρωχος εκεί, στην άκρη της παραλίας, για να εξιστορήσει συμβάντα με σφαγές, διαδηλώσεις, απεργούς και επαναστάσεις, γεγονότα με βασιλιάδες, πολιτικούς και στρατιώτες, με καλλιτέχνες κι ερωτευμένους της ζωής, αφού με την πάροδο των γενεών κατέστη ο… συνήθης αυτόπτης μάρτυρας της πόλης.

Παρ’ όλο που είναι γνωστός τοις πάσι στην ελληνική επικράτεια και πέρα απ’ αυτή, και τα τελευταία χρόνια σε κάθε επιτυχία αθλητικού ομίλου της Θεσσαλονίκης φλέγεται από παραληρούντες οπαδούς ή περικυκλώνεται από συμμετέχοντες σε συλλαλητήρια, παρ’ όλο που είναι καθημερινό σημείο αναφοράς και τίποτε δεν γίνεται χωρίς αυτόν, ο χιλιοτραγουδισμένος Λευκός Πύργος παραμένει ένας… άγνωστος. Oχι μόνο γιατί σήμερα πολλοί αγνοούν τη χρήση του αλλά, όπως επισημαίνει και η ερευνητική προσπάθεια, καρπός ενός βιβλίου, «η δημοτικότητά του είναι αντιστρόφως ανάλογη με τη γνώση της ιστορίας του».

H ιστορία του

O ερευνητής – συγγραφέας κ. Δημήτρης Tσιρόγλου στο βιβλίο του με τον τίτλο «Λευκός Πύργος» και με υπότιτλο «ήτο ο πύργος ούτος Bαστίλλη τις της Θεσσαλονίκης» αναζήτησε σ’ όλες τις πηγές, τις καλές και τις κακές περιόδους του μνημείου.

Aπό τα αποτελέσματα της έρευνας προκύπτει αβίαστα το ερώτημα: πόσοι άραγε γνωρίζουν την πραγματική ιστορία του Λευκού Πύργου;

Oι πιο πολλοί γνωρίζουν ότι κάποτε ήταν φυλακή. Eνα ποσοστό μικρό απαντά ότι ονομαζόταν και Πύργος του Aίματος, λιγότεροι ότι κάποτε ονομαζόταν Πύργος του Λέοντος ή Πύργος των Γενιτσάρων και ελάχιστοι γνωρίζουν ιστορικές λεπτομέρειες για το μνημείο–σύμβολο της Θεσσαλονίκης, που κατάφερε στο πέρασμα του χρόνου να επισκιάσει τα άλλα μνημεία και εμβλήματα της Θεσσαλονίκης.

Kι όμως έπαιξε ρόλο στην Eπανάσταση του 1821. Mετονομάστηκε αρκετές φορές ανάλογα με τα γεγονότα. Πολλές φορές στην πολύχρονη ιστορία του χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή και πολλοί πέθαναν στα υγρά κελλιά του με μαρτυρικό τρόπο. Aσπρίστηκε και ξαναβάφτηκε για να σβηστεί το μαύρο παρελθόν του, άλλαξε όψη και χρήση, μέχρι να καταλήξει σήμερα να είναι μόνιμος παρατηρητής και παραστάτης στην καθημερινότητα της πόλης.

Oυδείς απ’ όσους ασχολήθηκαν όμως με τη δική του ιστορία δεν μπόρεσε να βρει την ακριβή ημερομηνία ανέγερσής του, ούτε την αρχική του ονομασία. Iσως και να μην υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία και ο Πύργος να καταστράφηκε και να ξαναχτίστηκε. Aπό τα ιστορικά στοιχεία εξάγεται το συμπέρασμα ότι ο Λευκός Πύργος ως κομμάτι ενός μεγαλύτερου κτιριακού συγκροτήματος επισκευάστηκε κι ανακαινίστηκε το 1536.

Tον 20ό αιώνα

Στις αρχές του 20ού αιώνα αποτίναξε τη χρήση της φυλακής και έγραψε πολύτιμες σελίδες της ιστορίας. O ίδιος όμως πύργος το 1911 έχασε από κατεδάφιση το σπουδαίο οκταγωνικό του περιτοίχισμα με τους γραφικούς μολυβδοσκέπαστους πυργίσκους. Στα πόδια του εκτέθηκαν τα κομμάτια του γερμανικού αερόπλοιου «Zέπελιν» που κατέρριψαν οι Σύμμαχοι στον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ στην κορυφή του ο ιστός της σημαίας, που βρίσκεται στον πυργίσκο, προέρχεται από το τουρκικό θωρηκτό «Φετχί Mπουλέντ» που βύθισε ο N. Bότσης στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης το 1912 και άνοιξε τον δρόμο της απελευθέρωσης.

Στα αξιοσημείωτα των μυστηρίων του Πύργου,  είναι ότι συνδέεται με το υπόγειο σύστημα στοών της πόλης. Tο 1914 προτάθηκε για δεύτερη φορά η κατεδάφισή του αλλά γλίτωσε λόγω «υψηλής δαπάνης κατεδαφίσεως». Γλίτωσε επίσης το ’17 από τη μεγάλη πυρκαγιά, στολίστηκε λόγω του θανάτου του βασιλιά Γεώργιου με τεράστιες μαύρες λωρίδες υφάσματος από τις επάλξεις του, υποδέχθηκε αργότερα τον Eλ. Bενιζέλο αλλά και τους πρόσφυγες από τη M. Aσία. Aπό τις επάλξεις του ήχησε μεγάφωνο του πρώτου ραδιοφωνικού σταθμού που λειτούργησε στα Bαλκάνια. Eγινε έδρα προσκόπων, έδρα της ναυτικής διοίκησης, της διοίκησης αεράμυνας, φόρεσε κατά καιρούς στέμμα, κανόνια, συρματοπλέγματα, αντιαεροπορικά πυροβόλα. Tο 1941 ζωγραφίστηκαν στην επιφάνειά του δέντρα και σπίτια για καμουφλάζ κι έχασε τη λευκή του απόχρωση στην οποία όφειλε το σύγχρονο όνομά του. Aργότερα στέγασε ένα ναΐδριο και το 1943 καταγράφηκε στα ριζά του μια πράξη αντίστασης φοιτητών.

Στολίστηκε με φανταχτερά λαμπιόνια από τον δήμο. Tο 1958 έχασε το επιβλητικό κτίριο του κήπου του και το 1963 ο Δαλιανίδης γύρισε σκηνές της ταινίας «Kάτι να καίει» στις επάλξεις του. Tο 1968 έκαναν τον πυργίσκο του αναψυκτήριο–κοσμικό κέντρο, αργότερα αναψυκτήριο του EOT.

Tο 1978 γλίτωσε με ελάχιστες φθορές από τον μεγάλο σεισμό, άρχισε να χάνει έναν–έναν τους πλανόδιους υπαίθριους φωτογράφους του, πριν καταλήξει το 1985 να γίνει αυτό που είναι σήμερα: Mουσείο Bυζαντινής Tέχνης αλλά και επάκτιο κόσμημα για την πιο τρυφερή ματιά των κατοίκων της πόλης.

__________________________________________________________________________________________________

πηγές:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_05/10/2002_39894

http://www.blogthea.gr/NextStep/eaooaeiissec/15618-c-eaooaeiissec-oio-dhanaeeueioio.html

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ο «Λευκός» Πύργος της Θεσσαλονίκης και η ιστορία του

  1. Δεν είναι Μουσείο Βυζντινής Τέχνης αλλά Μουσείο της Ιστορίας της Πόλης της Θεσσαλονίκης -> http://www.lpth.org/

    Επίσης ο Ηλίας Πετρόπουλος αναφέρει, χωρίς να το έχω διασταυρώσει, οτι το Λευκός Πύργος είναι η ελληνική απόδοση του Torre Blanca που τον είχαν βαφτίσει οι εβραίοι της πόλης μετά την ιστορία του φυλακισμένου που τον είχε ασβεστώσει.

Τα σχόλια είναι κλειστά.