Το αναρχικό κίνημα του Ελεύθερου Πνεύματος

Από τον 11ο αιώνα κι έπειτα συνέβησαν στην Ευρώπη τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές. Η γεωργία, η βιομηχανία, οι πόλεις και οι αγορές αναπτύχθηκαν ταχύτατα. Ο πληθυσμός αυξανόταν, τα δεσμά του φεουδαρχισμού, τα οποία έκαναν τους δουλοπάροικους και τους ελεύθερους χωρικούς να εξαρτώνται από τους κυρίους τους και την εκκλησία έσπαζαν. Υπήρχαν νέοι περιορισμοί αλλά και νέες δυνατότητες για ελεύθερη ζωή. Μολονότι οι πλούσιοι και οι ισχυροί προσπαθούσαν να αυξήσουν τα βάρη του λαού και να καταπατήσουν τις ελευθερίες του, στην ύπαιθρο οι χωρικοί συχνά αρνούνταν να πληρώσουν φόρους ή να εργαστούν χωρίς αμοιβή, και απαιτούσαν δικαιώματα πάνω στη γη. Πολλοί διέφυγαν στις πόλεις, των οποίων «ο αέρας απελευθερώνει τους ανθρώπους» εκεί δεν υπήρχε δουλοπαροικία. Αλλά καθώς μεγάλωνε το χάσμα ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς, όλο και περισσότεροι αντιδρούσαν ριζοσπαστικά, συχνά επιδιώκοντας να εγκαθιδρύσουν τη Βασιλεία των Ουρανών στη Γη, όπου τα πάντα είναι κοινά.

Το Ελεύθερο Πνεύμα, που άκμασε σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα σχεδόν σε κάθε γωνιά της Ευρώπης, ίσως είναι το πρώτο σημαντικό αναρχικό κίνημα παγκοσμίως. Ξεκίνησε το 1200, από τους διανοούμενους του Παρισιού που συναθροίζονταν γύρω απ’ τον Γουλιέλμο τον Χρυσοχόο, σαν ένα είδος εξέγερσης ενάντια στην ολοκληρωτική εξουσία της εκκλησίας. Οι μυημένοι του Ελεύθερου Πνεύματος περιφρονούσαν απροκάλυπτα τους μοναχούς (το ντύσιμό τους- ένα μπαλωμένο κόκκινο ράσο- παρωδούσε το ντύσιμο των καλόγερων), διέκοπταν τις εκκλησιαστικές λειτουργίες, κάνοντας με οξυδέρκεια και ευγλωττία δημόσιες συζητήσεις με τους ιερείς. Οι αδελφοί του Ελεύθερου Πνεύματος αρνούνταν να περιμένουν μια μετά θάνατον ζωή τιμωρίας ή επιβράβευσης: προτιμούσαν να απολαύσουν τον Παράδεισο επί της Γης εδώ και τώρα.

Μολονότι τα μέλη της κεντρικής ομάδας σύντομα εκτελέστηκαν από την εκκλησία ως «αιρετικοί», οι ιδέες τους εξαπλώθηκαν από πόλη σε πόλη, ιδίως κατά μήκος των εμπορικών οδών μέσω των οποίων διακινούνταν υφάσματα και ρούχα. Οι γυναίκες και οι τεχνίτες, όπως οι υφαντές της Αμβέρσας, ήταν ιδιαίτερα δεκτικοί απέναντι σ’αυτές τις ιδέες. Όλοι απαρνούνταν την ιδιοκτησία, την εξουσία και τα προνόμια, και ζούσαν από αυτά που έπαιρναν ζητιανεύοντας. Οι μυημένοι του Ελεύθερου Πνεύματος, καθώς αποκτούσαν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, απέρριπταν όλο και περισσότερο τις ιδέες της εποχής: αρνούνταν όλους τους περιορισμούς, δήλωναν απόλυτα ελεύθεροι και δεν αναγνώριζαν άλλη αυθεντία πέραν της ίδιας τους της εμπειρίας.

Το 1259 αφορίστηκαν. Η εκκλησία είχε τρομοκρατηθεί ιδιαίτερα από τις πολλές γυναίκες του Ελεύθερου Πνεύματος που ζούσαν μαζί σε κοινοβιακά νοικοκυριά- στην Κολωνία ο αριθμός τους έφτανε τις 2000. Η μεγαλύτερη αμαρτία τους, έλεγαν οι επίσκοποι, ήταν η ανεξαρτησία τους- ήταν «αργόσχολες, κουτσομπόλες αλήτισσες που αρνούνταν να υπακούσουν στους άντρες με την πρόφαση ότι τον θεό τον υπηρετεί κανείς καλύτερα σε συνθήκες ελευθερίας». Οτιδήποτε είχε σχέση μαζί τους ήταν απαγορευμένο: το ντύσιμό τους, η κραυγή για όνομα του θεού, ψωμί» ακόμη και η ελεημοσύνη, έγιναν αδικήματα που τιμωρούνταν με θάνατο. Εκατοντάδες κάηκαν στην πυρά ή πνίγηκαν επειδή αρνήθηκαν να ζητήσουν άφεση αμαρτιών, να δηλώσουν μετάνοια ή να παραστήσουν τους παράφρονες.

Οι «Μικροί Αδερφοί και Αδερφές» έγιναν με το ζόρι μια κινούμενη διανόηση που εξαπλώθηκε στην Ισπανία , Ιταλία, Βαυαρία και ακόμη πιο πέρα. Ουδέποτε αποτέλεσαν μια μόνο εκκλησία με ένα ενιαίο δόγμα, υπήρξαν ένα άθροισμα ομοφρόνων ομάδων, το ζωηρό μήνυμα των οποίων μεταδίδονταν προφορικά:

«Ο θεός ήταν ελεύθερος και δημιούργησε όλα τα πράγματα κοινά για όλους… η κλοπή είναι νόμιμη. Φάτε σε ένα πανδοχείο και αρνηθείτε να πληρώσετε. Αν ο ιδιοκτήτης ζητήσει λεφτά, να τον χτυπήσετε.. Τα ελεύθερα άτομα πρέπει να κάνουν ό,τι τους ευχαριστεί. Ανήκω στην ελευθερία της φύσης και ικανοποιώ όλα όσα επιθυμεί η φύση μου.. Ο έρωτας είναι η απόλαυση του Παραδείσου- και η απόλαυση του Παραδείσου δεν μπορεί να είναι αμαρτωλή.»

Μολονότι η Μαργαρίτα Πορέτ κάηκε στην πυρά το 1310, το βιβλίο της οι Καθρέφτες των απλών ψυχών κυκλοφόρησε σε ολόκληρη την Ευρώπη για αρκετούς αιώνες.

____________________________________________________________________

πηγή: Αναρχισμός

Advertisements