Δημόκριτος, Πρωταγόρας και το κάψιμο βιβλίων στην αρχαιότητα

Ως γνωστόν ο Δημόκριτος, ο θεμελιωτής της ατομικής θεωρίας, γεννήθηκε εκατόν τριάντα χρόνια πριν από τον Επίκουρο κι αφού ταξίδεψε πολύ ανά τον κόσμο κατέληξε πίσω στην πατρίδα του, τα Άβδηρα της Θράκης, ανατολικά από τις εκβολές του Νέστου, όπου και δημοσίευσε το πρώτο του σύγραμμα με τίτλο Μικρός Διάκοσμος κερδίζοντας έτσι δόξα εκτίμηση και χρήμα.
Κάποια στιγμή ώριμος πλέον, φαίνεται ότι πέρασε από την Αθήνα, όπου προσπάθησε να μιλήσει, να διδάξει, να προσφέρει στους Αθηναίους τις ανακαλύψεις και τους στοχασμούς του, αλλά κανείς δεν του έδωσε σημασία, και έτσι επέστρεψε στην πατρίδα του για να συγγράψει πολλές δεκάδες έργα, όπως δύο ηθικές τετραλογίες, τρεις μαθηματικές τετραλογίες, δύο μουσικές τετραλογίες κ.α. έργα τα οποία του χάρισαν την πανελλήνια αναγνώριση σε βαθμό που όπως λέγεται, προκάλεσαν τον φθόνο του Πλάτωνα, ο οποίος συγκέντρωσε όσα περισσότερα χειρόγραφα του Αβδηρίτη μπόρεσε και αποπειράθηκε να τα κάψει, αλλά τον συγκράτησαν οι πυθαγόρειοι φιλόσοφοι Αμύκλας και Κλεινίας υποδεικνύοντάς του πόσο αισχρή όσο και μάταιη ήταν αυτή η πράξη .
Δεν ξέρουμε αν το συγκεκριμένο περιστατικό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Το αναφέρει στους Βίους Ανδρών, ο μουσικός και φιλόσοφος Αριστόξενος και αν μη τι άλλο αποδεικνύει την αντιπάθεια του ιδεαλιστή και ολιγαρχικού Πλάτωνα απέναντι στον υλιστή και δημοκράτη Δημόκριτο, αντιπάθεια που αποδεικνύεται επίσης από το γεγονός της απουσίας οποιασδήποτε μνείας περί Δημόκριτου στα πλατωνικά έργα, ενώ εκείνα του Αριστοτέλη βρίθουν από ενθουσιώδεις αναφορές σχετικά με τις διδασκαλίες του Αβδηρίτη φιλοσόφου.
Ο Δημόκριτος έζησε περισσότερα από εκατό χρόνια με τρόπο λιτό, καλλιεργώντας σαν περίεργο παιδί την αχόρταγη παρατήρηση των πάντων και προσπαθώντας να προσεγγίσει την άγνωση στην εποχή του έννοια της αντικειμενικότητας. Συνάμα ο μεγάλος Αβδηρίτης φιλόσοφος δίδασκε. Και δίδασκε με το γέλιο. Οι μαθητές του καταγοητεύονταν από τον απλό και αστείο τρόπο με τον οποίο παρουσίαζε ακόμη και τις πιο δυσνόητες έννοιες. Ουσιαστικά το γέλιο, το μοναδικό χαρακτηριστικό οπυ κάνει τον άνθρωπο να ξεχωρίζει από τα ζώα, αναδείχθηκε από τον Δημόκριτο σε τρόπο ζωής, σε καθημερινή επιδίωξη, γι’αυτό και οι μαθητές του τον αποκαλούσαν «γελασίνο».

Σαν γραμματέα του ο Δημόκριτος ο Αβδηρίτης, προσέλαβε έναν πάμφτωχο νεαρό Αβδηρίτη αχθοφόρο, του οποίου εκτίμησε την ευφυΐα, από τον τρόπου που φόρτωνε τα πλοία. Κι ο αχθοφόρος αυτός δεν ήταν άλλος από τον μετέπειτα μεγάλο σοφιστή, τον Πρωταγόρα, τον λαϊκό στοχαστή που δίδαξε ότι:

ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕΤΡΟΝ

Που σημαίνει:
Μέτρο για όλα είναι ο άνθρωπος
και σαρκάστηκε ελεεινά από τον Πλάτωνα, τον ζάμπλουτο αριστοκράτη Πλάτωνα που δεν ίδρωσε ποτέ του για να βγάλει τον επιούσιο. Κατά το τρίτο έτος μάλιστα της Ενενηκοστής Δευτέρας Ολυμπιάδας (ή 410προ..χυδαιότητας) η αθηναϊκή πολιτεία καταδίκασε τον Πρωταγόρα επί αθεΐα και όλα τα βιβλία του κάηκαν στην αγορά. Ο ίδιος προσπάθησε να διαφύγει στη Σικελία αλλά πνίγηκε όταν το πλοίο που τον μετέφερε ναυάγησε.

______________________________________________________________________________________________________

πηγή: Μάριος Βερέττας «Εμείς οι Επικούρειοι»

Ορίστε η καλύτερη απόδειξη πως «ουδείς αλάνθαστος» ακόμη και από τους ίδιους τους φιλοσόφους για τους οποίους σήμερα μιλάμε για το έργο τους. Όπως βλέπουμε το κάψιμο των βιβλίων δεν είναι καινούργια «μόδα» και από πάντοτε υπήρχε ως τρόπος επιβολής ενός μιμιδίου έναντι ενός άλλου.

Advertisements

2 σκέψεις σχετικά με το “Δημόκριτος, Πρωταγόρας και το κάψιμο βιβλίων στην αρχαιότητα

  1. Σίγουρα κάποιοι θα του έδωσαν σημασία- απλώς σε εμάς σήμερα δεν είναι γνωστές αυτές οι λεπτομέρειες. Άλλωστε για να έχουμε σήμερα πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του σημαίνει πως κάποιοι (και όχι ένας μόνο) κατέγραφε τα έργα και ημέρες του.

  2. Όταν ο Δημόκριτος πέρασε από την Αθήνα δεν έλαβε την αναγνώριση που του έπρεπε, αλλά ενδεχομένως κάποιος να του έδωσε σημασία, γιατί λέγεται ότι ο Διαγόρας ο Μήλιος, ο οποίος έζησε μέρος της ζωής του στην Αθήνα, υπήρξε μαθητής του Δημόκριτου.

Τα σχόλια είναι κλειστά.