Περί Αυτοκινήτου και Κυκλοφοριακού Χάους

Από πολυτελές αντικείμενο και δείγμα προνομίου, το αυτοκίνητο, πλέον έχει γίνει ζωτική ανάγκη. Πρέπει να’χεις ένα δικό σου για να ξεφύγεις απ’ την αστική κόλαση των αυτοκινήτων. Η καπιταλιστική βιομηχανία έχει κερδίσει έτσι το παιχνίδι: το περιττό έχει γίνει αναγκαίο. Δεν υπάρχει πλέον κανένας λόγος να πείσεις τους ανθρώπους ότι χρειάζονται ένα αυτοκίνητο. Η αναγκαιότητά του είναι γεγονός της ζωής.

Είναι πάντως αλήθεια ότι ίσως κάποιος να έχει τις αμφιβολίες του, όταν αντικρίζει την αυτοκίνητη/ μηχανοκίνητη απόδραση κατά μήκος των δρόμων. Μεταξύ 8 και 9.30 πμ. και 5.30 και 7 μμ, καθώς και τα σ/κ για 5 ή 6 ώρες, τα περάσματα της απόδρασης εκτείνονται σε τεράστιες πομπές αυτοκινήτων από προφυλακτήρα σε προφυλακτήρα, τα οποία στην καλύτερη περίπτωση μπορούν να πηγαίνουν με την ταχύτητα ενός ποδηλάτη και πάντα μέσα σε ένα πυκνό σύννεφο καπνού από καυσαέρια. Τί απομένει τελικά, απ’ τα πλεονεκτήματα των αυτοκινήτων; Τί απομένει τελικά, όταν αναπόφευκτα η μέγιστη ταχύτητα στους δρόμους περιορίζεται στην ταχύτητα του πιο αργού αυτοκινήτου;

Ωραία.. Μετά από την καταστροφή της πόλης, το αυτοκίνητο σκοτώνει και το ίδιο το αυτοκίνητο. Έχοντας υποσχεθεί στον καθένα ότι θα μπορεί να πηγαίνει γρηγορότερα, οι αυτοκινητοβιομηχανίες καταλήγουν στο αδυσώπητα προβλεπόμενο αποτέλεσμα ότι ο καθένας θα πρέπει να πηγαίνει τόσο αργά όσο κινείται ο πιο αργός με μια ταχύτητα καθορισμένη από τους νόμους της ρευστοδυναμικής. Ακόμα χειρότερο είναι το ότι αν και επινοήθηκε για να επιτρέπει στον/στην ιδιοκτήτη/τρια του να πάει όπου αυτός/αυτή επιθυμεί, στην ώρα και ταχύτητα που θέλει, το αυτοκίνητο αποδείχτηκε απ’όλα τα οχήματα το πιο δεσμευτικό, επικίνδυνο, αναξιόπιστο και άβολο.

Ακόμη κι αν διαθέσεις στον εαυτό σου ένα υπερβολικά μεγάλο χρονικό περιθώριο, ποτέ δεν ξέρεις πότε τα μποτιλιαρίσματα θα σ’αφήσουν να πας στον προορισμό σου. Είσαι κολλημένος τόσο ασφυκτικά στο δρόμο όσο το τρένο στις σιδηροτροχιές. Όπως και ο επιβάτης του τρένου δεν μπορείς να σταματάς όποτε θέλεις και όπως συμβαίνει και με το τρένο, πρέπει να κινείσαι με μια ταχύτητα καθορισμένη από κάποιον άλλο. Ανακεφαλαιώνοντας το αυτοκίνητο δεν έχει κανένα από τα πλεονεκτήματα του τρένου, ενώ έχει όλα τα μειονεκτήματά του συν κάποια αποκλειστικά δικά του: ταρακουνιέσαι στις λακούβες, είσαι στριμωγμένος, κινδυνεύεις από ατυχήματα και χρειάζεται αναγκαστικά προσπάθεια για να το οδηγήσεις.
Ακόμη θα μπορούσες να πεις ότι οι άνθρωποι δεν παίρνουν το τρένο. Φυσικά! Πώς θα μπορούσαν άλλωστε;

Τέλος πάντων προσπαθήστε το και καλή τύχη! Θα παρατηρήσετε ότι ο αυτοκίνητος καπιταλισμός έχει σκεφτεί τα πάντα. Όταν το αυτοκίνητο σκοτώνει το αυτοκίνητο, αναλαμβάνει ταυτόχρονα να εξαφανίσει όλες τις άλλες λύσεις, καθιστώντας το ίδιο υποχρεωτικό.  Έτσι το καπιταλιστικό κράτος επέτρεψε πρώτα στο σιδηροδρομικό δίκτυο μεταξύ των πόλεων και της γύρω επαρχίας να κατακερματιστεί και έπειτα το ξέκανε. Το μόνο που απέμεινε είναι οι μεγάλης ταχύτητας σιδηροδρομικές συνδέσεις του Intercity, οι οποίες ανταγωνίζονται τις αεροπορικές εταιρείες σε μπουρζουάδικη πελατεία. Υπάρχει λοιπόν εξέλιξη για σας!
Η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν έχει πραγματικά επιλογή! Δεν είσαι ελεύθερος να έχεις ή όχι αυτοκίνητο, επειδή ο προαστειακός χώρος έχει σχεδιασθεί ακριβώς ως κάτι λειτουργικό για το αυτοκίνητο και μόνο κάπως έτσι σχεδιάζεται και ο αστικός χώρος.

Γι’αυτό η πλέον επαναστατική λύση που είναι να ξεφορτωθούμε τα αυτοκίνητα και να χρησιμοποιούμε το ποδήλατο το λεωφορείο και το ηλεκτρικό ταξί, δεν είναι πια εφαρμόσιμη στις μεγάλες μητροπόλεις, όπως το Los Angeles, Detroit, Houston, Trappes ή ακόμα και στις Βρυξέλλες, οι οποίες χτίστηκαν για τα αυτοκίνητα. Αυτές οι κατακερματισμένες πόλεις εκτείνονται κατά μήκος άδειων δρόμων ευθυγραμμισμένων με πανομοιότυπες εγκαταστάσεις και το αστικό τους τοπίο αναφωνεί:

«Αυτοί οι δρόμοι έχουν φτιαχτεί για όσο το δυνατόν πιο γρήγορη οδήγηση απ’ τη δουλειά στο σπίτι και αντίστροφα«. Τους διασχίζεις αλλά δεν ζεις σ’αυτούς. Στο τέλος της εργάσιμης ημέρας όλοι πρέπει ναμένουν σπίτι και όποιος βρίσκεται στους δρόμους θεωρείται ύποπτος για κάτι κακό. Σε μερικές αμερικανικές πόλεις το να περιπλανιέσαι τη νύχτα στους δρόμους, στοιχειοθετεί βάσιμες υποψίες για εγκληματική συμπεριφορά.

Τί κι έτσι ο χορός συνεχίζεται; Όχι αλλά η εναλλακτική λύση στη θέση του αυτοκινήτου θα πρέπει να είναι περιεκτική. Για να παρατήσουν οι άνθρωποι τα αυτοκίνητά τους δεν είναι αρκετό να τους προσφερθεί μια πιο άνετη μαζική συγκοινωνία. Θα πρέπει να είναι ικανοί να κάνουν χωρίς μετακινήσεις γενικότερα, επειδή θα αισθάνονται σαν στο σπίτι τους, όταν θα είναι στις γειτονιές τους, στην κοινότητά τους, στις πόλεις με ανθρώπινο μέγεθος και θα ευχαριστιούνται να περπατάνε από τη δουλειά στο σπίτι ή αν χρειαστεί να κάνουν ποδήλατο. Κανένα μέσο γρήγορης μεταφοράς και απόδρασης δε θα αποζημιώσει κανέναν για τη φρίκη που αντιμετωπίζει σε μία ακατάλληλη για κατοίκηση πόλη, στην οποία κανένας δεν αισθάνεται σαν στο σπίτι του, ούτε βέβαια θα τον αποζημιώσει για την ταλαιπωρία που υφίσταται, όταν πηγαίνει στην πόλη μόνο για τη δουλειά του ή απ’ την άλλη με το να είναι μόνος του και να κοιμάται.

«Οι άνθρωποι» γράφει ο Ίλιτς «θα σπάσουν τις αλυσίδες της παντοδύναμης βιομηχανίας της συγκοινωνίας, όταν αρχίσουν ξανά να αγαπάνε ως κάτι πολύ προσωπικό τη δική τους περιοχή και να μη νιώθουν την ανάγκη να απομακρύνονται από αυτή.»

Αλλά για να αγαπηθεί μια περιοχή θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να γίνει βιώσιμη και όχι κυκλοφορίσιμη. Η γειτονιά ή η κοινωνία (κοινότητα) θα πρέπει, ακόμη μια φορά, να μετατραπεί σε μικρόκοσμο, σχεδιασμένο από και για όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, όπου οι άνθρωποι θα μπορούν να δουλεύουν να ζουν να χαλαρώνουν να μαθαίνουν να επικοινωνούν και να περιπλανώνται στον χώρο τον οποίο θα διαχειρίζονται συλλογικά σαν το χώρο της συμβίωσής τους. Όταν κάποιος ρώτησε τον Μαρκούζε πώς θα περνούσαν οι άνθρωποι τον ελεύθερό τους χρόνο μετά την επανάσταση, τότε που η καπιταλιστική σπατάλη θα έχει εξαφανιστεί, εκείνος απάντησε: θα γκρεμίσουμε τις μεγάλεις πόλεις και θα χτίσουμε καινούργιες. Αυτό θα μας κρατήσει σε ασχολία για κάποιο διάστημα.
_______________________________________________________________________________________

πηγή: Η κοινωνική ιδεολογία του Αυτοκινήτου , του Andre Gorz, 1973

Advertisements

6 σκέψεις σχετικά με το “Περί Αυτοκινήτου και Κυκλοφοριακού Χάους

  1. kobo, συμφωνώ με την άποψή σου πως το αυτοκίνητο είναι μέρος της λύσης όμως διαφωνώ με την αναχρονιστικότητα της άποψης του Gorz.
    Αν φτάσαμε στο σημερινό χάος με την κυκλοφορία στις πόλεις αυτό οφείλεται στους λόγους που ο Gorz εξηγεί.
    Αν το καλοσκεφτούμε είναι ελάχιστες οι διαδρομές όπου τα μέσα μαζικής μεταφοράς δεν μπορούν να φτάσουν και είναι αστείο να χρησιμοποιεί κανείς το αυτοκίνητο για μικρές διαδρομές ιδίως μέσα στην πόλη.

  2. Η «κοινωνική ιδεολογία του αυτοκινήτου» του Gorz όντως παρατηρεί τα πολλά μελανά σημεία του αυτοκινήτου ώς κυρίαρχου μέσου μεταφοράς. Παρ’ όλα αυτά, είναι αναχρονιστικό, πλέον, ώς άποψη.

    Αν και το αυτοκίνητο δεν είναι η λύση, αποτελεί όμως μέρος της λύσης, αναφορικά με τις μετακινήσεις. Πρέπει απλώς να περιοριστεί η χρήση του στις μετακινήσεις που δεν μπορούν ή δεν είναι έυκολο να γίνουν αλλιώς. Ειδικά στα αστικά κέντρα.

    Δυστυχώς ο ελλιπής προγραμματισμός και η χρόνια δημοσιονομική στενότητα, μαζί με την απουσία ανάλογης παιδειας (οχι οτι απο μόνη της θα άλλαζε και πολλά) έχουν εξοβελίσει τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς από την καθημερινότητά μας στα αστικά κέντρα. Και η προσφερόμενη εναλλακτική λυση είναι που δημιουργεί τα προβλήματα….

  3. Σ’ευχαριστώ Πωλίνα μου, σε καταλαβαίνω..
    Όμως, δεν νομίζεις πως είναι λίγο χαζό αυτό που κάνουμε;
    Κι εγώ έχω τύχει να το κάνω μη νομίζεις πως είμαι σωστότερος – όμως το παλεύω και πιστεύω πως σύντομα θα την κόψω αυτή τη κακή συνήθεια (να πηγαίνω σε κοντινές αποστάσεις με το αμάξι).

  4. Πολύ ωραίο το κείμενο σου.Και πολύ σωστό το βρίσκω..Και συμφωνώ και πάρα πολύ μαζί σου, αλλά δεν μπορώ να αφήσω το αυτοκινητό μου ούτε μια ώρα…Μέχρι και στο περίπτερο ρε γμαώτο μ’αυτό πάω. Και κάθε φορά λέω την επόμενη φορά θα πάω με τα πόδια…Αλλά αυτή η «επόμενη» δεν έρχεται ποτέ…
    Χαιρετώ…

  5. Κι εμένα μου αρέσει το ρημάδι – και τα 160χλμ που λες είναι λίγα για μένα..(δεν θα πω ταχύτητα γιατί θα μας βάλουν μέσα)..
    Είναι εθιστικό το άτιμο..
    Πάντως κάτι πρέπει να γίνει με το μπάχαλο της κίνησης εντός των πόλεων.
    Αυτό που μου έκανε εντύπωση στο κείμενο αυτό είναι πως ενώ είναι του 1973 είναι πάντα επίκαιρο!

  6. Εξαιρετικό κείμενο.
    Εγώ πάντως το παλεύω – κοιτάζω να τα έχω όλα κοντά ώστε να ελαχιστοποιώ την ανάγκη για αυτοκίνητο, περπατώ, παίρνω ποδήλατο όπου με παίρνει, πάω πάντα με συγκοινωνία στο κέντρο κλπ.

    (μεταξύ μας όμως, μου αρέσει το ρημάδι – τη βρίσκω με την οδήγηση, όχι βέβαια μέσα στο μποτιλιάρισμα, αλλά σε κάτι επαρχιακούς δρόμους, μέσα στο πράσινο, με ησυχία, εκεί που δε βλέπεις άλλο αμάξι για δυο ώρες, βέβαια αν όλοι αποφασίσουν να κάνουν το ίδιο θα πήξει η εξοχή, όπως και ήδη πήζει με διάφορα 4Χ4 – αλλά και στην εθνική να τρέχω με 160 στην ευθεία της Κατερίνης ας πούμε – ομολογώ το βίτσιο μου!)

Τα σχόλια είναι κλειστά.